stamppotten tijd!

IMG_5678

Ik ben geen wintermens. Nooit geweest, en ik zal het ook nooit worden. Als kind vond ik het vreselijk om als een soort michelin-vrouwtje naar school te gaan, de kou in. Liefst kroop ik in de kachel, waarnaar ik een sprintje maakte zodra ik mijn warme bedje uit moest komen. Het ergste vind ik die gladde, glibberige straten/ wegen  hartje winter. Ik vind het heus leuk om te zien hoeveel andere mensen winterpret hebben, maar ik heb deze pret alleen achter het raam, met mijn kont op de kachel gedrukt. Toch vind ik nog íets leuk aan de winter: de stamppotten!

Stamppotten zijn echt  typisch Hollands, maar ook in Vlaanderen is het populair. Daar wordt het ook wel stoemp genoemd. Stampotten bestaan uit allerlei onderdelen, maar vrijwel altijd standaard uit gekookte aardappelen en gekookte groente. Daaraan worden dan nog tal van andere producten aan toegevoegd, zoals vlees ( rookworst en spekjes) en kruiden en specerijen. Ook wordt er vaak boter ( of gesmolten botervet) en jus aan toegevoegd. Het grote voordeel van stamppotten op een rij:

  1. Het is erg goedkoop. Je kunt al van wat winterpeen en uien en aardappelen een heerlijke stamppot maken.
  2.  Het is ontzettend makkelijk om te maken, zo makkelijk, dat zelfs de grootste keuken kluns de was kan doen!
  3.  Het is vreselijk voedzaam, en vult stevig. En dat is in een koude periode geen overbodige luxe, als het lichaam om meer energie vraagt om op temperatuur te blijven.
  4.  Bijna iedereen lust het. Zelfs kinderen staan te springen als ze een bordje stamppot mogen eten. Stamppotten zijn zelfs zeer populair bij lopende buffetten tijdens feesten en partijen!
  5.  Je kunt het eten op ieder moment van de dag, al zijn de meningen daarover nogal verdeeld, en vinden velen het op de nuchtere maag in de morgen wat te heftig. Maar stampoot wordt ook in de winterperiode vaak als ontbijt gegeten!
  6.  Het is ontzettend lekker!

welke zijn er zoal?

Er zijn inmiddels echt zoveel varianten bedacht, dat er dikke kookboeken bestaan die enkel stampot-recepten bevatten. Al die nieuwe varianten komen weer voort uit de reeds bestaande populaire varianten. Welke zijn dat en wat houdt het in?

wortelen

hutspot

Een stamppot van gekookte aardappelen, uiringen en winterpeen. Meestal wordt er een kuiltje van jus bij geserveerd.

stamppot zuurkool

Gemaakt van zuurkool en aardappelen. De zuurkool moet afzonderlijk worden gekookt van de aardappelen, omdat de aardappelen door invloed van het zuur uit de kool anders niet garen. De gekookte zuurkool wordt dus na afzonderlijk koken door de aardappelen gestampt. Zuurkool wordt traditioneel gegeten met rookworst, maar tegenwoordig ook veel met uitgebakken vette spekjes of metworst.

stamppot rauwe andijvie

De aardappelen worden afzonderlijk gekookt, en de verse andijvie gewassen en in dunne reepjes gesneden. Dit wordt door de gekookte aardappelen gestampt en op smaak gebracht met kruiden en specerijen, en veelal uitgebakken spekjes. Er bestaat ook een andere populaire variant van stamppot rauwe andijvie ; stimpestamp of stimpstamp. In plaats van spek gaan er dan blokjes kaas doorheen die iets versmolten moeten worden. De andijvie kan ook worden gekookt. Dit noemen we dan stamppot andijvie. Bij deze stamppot wordt meestal uitgebakken vette spek gegeten.

appel

hete bliksem

Deze stamppot bestaat uit aardappelen en appels. Andere benamingen voor deze stamppot zijn ” stamppot zoete appeltjes” en ” pronkjewail” en ” hemel op aarde”. Door het vocht uit de appels blijft deze stamppot ook lang warm. Het wordt vaak gegeten met uitgebakken vette spekjes of bloedworst.

boerenkool

stamppot boerenkool

zeer populaire stamppot in hartje winter. De kroppen boerenkool worden gewassen en gesneden en gekookt. Daarna worden ze door de aardappelen gestampt. Boerenkool wordt standaard gegeten met rookworst. In Groningen wordt het ook veel gegeten met metworst, en wordt het mous  genoemd.

stamppot spinazie

Kan gemaakt worden van zowel rauwe spinazie als gekookte spinazie. Wordt vrij vaak gegeten met pijnboompitten en uitgebakken vette spekjes.

blote billetjes in het gras  ( blote kindertjes in het gras)

Een stamppot gemaakt van aardappelen, witte bonen en sperziebonen. De aardappelen en sperziebonen worden samen gestampt, waarna de gekookte witte bonen als ” blote billetjes” door het gras ( sperziebonen) geroerd wordt.

stamppot rode kool

Gemaakt van rode kool en aardappelen. Wordt meestal gegeten met gehakt of braadworst.

stamppot spruiten

Gemaakt van gekookte aardappelen, gekookte spruiten en nootmuskaat. Wordt meestal gegeten met uitgebakken vette spekjes.

aardappelen

voedzaam en gezond

Waarom eten we eigenlijk stamppotten in de herfst/winter en bijvoorbeeld niet in de zomer? Dit stamt af van vroegere tijden. Vroeger werd er vooral veel op het land gewerkt en de boeren maakten lange uren. In de lente en de zomer was het werken op het land niet echt een straf, maar tijdens gure en koude periodes kon het lichaam nog wel wat extra energie gebruiken om op temperatuur te blijven. De boeren kwamen zeer hongerig thuis na een lange dag werken op het land en werden letterlijk en figuurlijk weer warm van een flink bord stamppot. Vandaag de dag is dit natuurlijk niet meer aan de orde, we hebben verwarmde huizen en werkplekken, uitzonderingen daar gelaten. Doe je bijvoorbeeld werk buiten de deur ( marktkooplui en wegwerkers bijvoorbeeld) dan kunnen de wintermaanden ook straffend koud zijn, en vraagt het lichaam ook om wat extra energie om op temperatuur te blijven. Stamppotten zijn supergezond, mits op een gezonde manier bereid, aangepast aan je behoeften. Doe je kantoorwerk in een verwarmde ruimte, en verplaats je je van A naar B in een auto, dan is een stamppot boerenkool met vette worst en een kuiltje jus een beetje teveel van het goede. Stamppotten bestaan, zoals je eerder hebt kunnen lezen, vooral uit gekookte aardappelen en ( rauwe of gekookte) groenten. Je kunt je eigen stamppot geheel aanpassen aan je eigen behoeften. Je kunt in plaats van vette worst en spek bijvoorbeeld ook gaan voor biologische scharrelkip, of vleesvervanging als tempeh. Kruiden en specerijen toevoegen in plaats van vette jus. Je kunt ook, wat ik vrijwel altijd doe, kiezen voor gekookte zoete aardappelen  Deze zijn nét even wat voedzamer dan de gewone pieper. Als je wat meer op koolhydraten/zetmeel wilt letten, maar ook geen zoete aardappel kunt waarderen, is er nu ook een ander ras aardappel op de Nederlandse markt verschenen: de CARISMA aardappel. Meer over deze aardappel kun je hier lezen.

SAM_1369

Vroeger kookten we onze groenten erg lang door. Oma liet de groente erg lang op de stoof staan. Spruiten zijn hier nog een bekend voorbeeld van. Die werden zowat tot snot gekookt, wat ook die welbekende spruitjeslucht gaf. Daar hebben veel mensen vandaag de dag zelfs nog een weerstand tegen. Gelukkig voorkom je dit zeer simpel door groente zeer kort te koken. Zo behoud je bovendien de meeste vitaminen en mineralen. Kook groenten beetgaar, je kunt alles dan nog steeds  goed fijn stampen. Lukt dit niet zo goed met de ouderwetse stamper, kun je de hulp van de keukenmachine inroepen.Wil je liever én geen gewone aardappelen, én geen zoete aardappelen? Dan kun je ook kiezen voor knolselderij . Deze was je, snij je in stukken en kook je ook beetgaar. Stamp de stukken vervolgens door de gekookte groente.

img_5678

monique’s hutspotje

Dussss….ik ben echt dol op stamppot en eet het in de herfst/winter erg veel.  Ik pas ze natuurlijk wel aan! :-)   Ik heb hier een verrukkelijk recept voor een vegetarische hutspot!

dit heb je nodig:

( voor drie personen)

  • 500 gram winterpeen, gewassen en schoon geschaafd, in blokjes gesneden
  • 500 gram uien, in ringen gesneden
  • acht gekookte zoete aardappelen
  • 250 gram gerookte tempeh
  • TeriYaki tamarisaus
  • homemade jus

zo maak je het:

Doe de uien en de peen in een gietijzeren pan en zet in ruim water op middelhoog vuur met de deksel op de pan. Laat dit koken tot het zacht is geworden. Snij de tempeh in kleine blokjes en doe ze in een kommetje, giet hier royaal TeriYaki saus over en laat even intrekken. Giet de ui/peen af. Voeg de gekookte zoete aardappelen toe samen met de tempeh en stamp dit met een stamper tot een hutspot. Serveer met de homemade jus!

 

8 Reacties op “stamppotten tijd!

  1. Ik kook de peen, uien en zoete aardappel allemaal tegelijk in boullion, mjammie. Maar jouw jus ga ik ook een keer proberen!

  2. De stamppot mous is ook erg lekker met gebakken spekjes en 2 dikke uien samen met het kleine beetje vet van de spekjes ook toevoegen. Heerlijk!

  3. Ben het er niet mee eens,met dat vetarme gedoe.Je hebt vet nodig.Vooral in de koude winter.Van vet wordt je ook trouwens niet vet!Het zijn de suikers en koolhydraten die aanzetten.Zonder voldoende vet geen goede opname van mineralen en vitaminen.Goede vetten zijn biologisch grasroomboter,extra vierge biologische kokosolie(kun je heel erg heet verhitten zelfs)extra vierge olijolie(liefst alleen koud gebruiken)vlees vet en vet van vis.

  4. Bij mijn weten bestaat hete bliksem uit aardappels, zoete en zure appelen in gelijke hoeveelheid, roomboter en peper. Maar misschien is dit een variatie er op. Verder mis ik de stamppot met savoyekool ofwel groene kool: heerlijk!

  5. Mijn moeder deed altijd knolselderij door de hutspot: nog lekkerder is die dan!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *