De nieuwe schijf van vijf 2026 : waarom ik er niets van kan vinden…..
In April 2026 heeft het Voedingscentrum hun tien jaarlijkse vernieuwde / aangepaste “ schijf van vijf “ gepresenteerd. Daar is ontzettend veel kritiek en reuring door ontstaan. Veel mensen zijn het niet eens, anderen vinden het juist top, en alles wat daar tussen zwemt aan meningen en opinies. Er werd mij uiteraard ook gevraagd wat IK nu vond van deze nieuwe schijf. Ik heb op mijn sociale media daar een vrij direct antwoord op gegeven : NIETS. 🫤 Ik vind namelijk helemaal niets van zo’n schijf van vijf, hoe vreemd dat ook mag klinken uit de mond van een voedingsdeskundige die zich iedere dag bezighoudt met voeding en gezondheid. Maar ik kan er niets anders van maken: mij heeft die hele schijf van vijf mij nooit geboeid, laat staan beïnvloed, zowel niet in mijn werk als privé. Ondanks dat ik vrij duidelijk was in mijn statement op sociale media, vinden heel veel mensen weer iets van MIJN kijk. Daarom geef ik bij deze een “ nuchtere “ kijk op deze nieuwe schijf van vijf en leg ik haarfijn uit, waarom ik er oprecht helemaal NIETS van kan vinden.
DE VERNIEUWINGEN
Laten we beginnen met opsommen van de zaken, die zijn aangepast. Het eerste wat direct in het oog springt, is het aspect “ duurzaamheid “ en “ plantaardig eten “ . Minder vlees, meer peulvruchten. Minder kaas. Daar kunnen we niets over zeggen. Duurzaamheid en plantaardig voedsel consumeren is belangrijk. Maar het is maar HOE je dit ziet, en daar zit wat mij betreft het probleem in deze schijf. Er wordt niet specifiek gekeken naar het AANBOD in supermarkten, niet naar het gedrag van de consument en zeker niet gekeken naar additieven. Het Voedingscentrum baseert zich puur op de laatste standen van de wetenschap. En om zeer eerlijk te blijven kijken: ze doen zeker hun best om meer bewustzijn te kweken, bijvoorbeeld door ook op hun INFORMATIEPAGINA goede adviezen te geven als anti verspilling. Daarnaast zeggen zij ook niet, dat deze schijf van vijf VERPLICHT is. We kunnen en mogen het als richtlijn gebruiken.
Maar goed, wat zijn die richtlijnen dan? Als we het even door de ogen van de gemiddelde consument bekijken ?
Laten we het vak-voor-vak gaan nalopen. Te beginnen bij vak 1 : dranken. Er wordt geadviseerd te gaan voor dranken zonder suiker. De voorkeur wordt gegeven aan kraanwater, wat dus een uitstekend advies is. Daarnaast wordt thee en koffie geadviseerd. Laten we dit eens gaan vertalen naar de realiteit van de consument. Koffie en thee zijn dranken die we in Nederland veelvuldig drinken, en zijn meest populair. Daarna komen de frisdranken en sappen. Dit wordt afgeraden, maar hoe gaan consumenten dit dan invullen ? Door alleen koffie, thee en water te drinken ? Dat is anno 2026, waar de industrie de allergrootste vinger in de pap roert, geen realistische optie. De consument zal in mijn beleving er geen druppel minder frisdrank, alcoholische drankjes en sapjes om gaan drinken. Leuk advies, maar in de praktijk niet haalbaar, omdat de industrie daar teveel tussen hangt om te voorkomen dat we alleen maar koffie / thee en kraanwater drinken. In de ideale wereld zou het mogelijk zijn, maar de wereld is nu eenmaal niet ideaal.
Op naar vak 2 : wat voornamelijk zegt om zoveel als mogelijk is groente en fruit te consumeren. Kan ik niets op tegen hebben, zij het dat het voor de gemiddelde consument tegenwoordig een oorlogsgebied is geworden om nog een beetje gezond te genieten van groente en fruit. We worden aan de lopende band opgeschrikt met zorgwekkende verhalen over de gebruikte bestrijdingsmiddelen waar ook de wetenschap zich inmiddels oprechte zorgen is gaan maken. Daarnaast wordt het er ook niet veel gemakkelijker op, als je naar de gemiddelde verkoopprijzen kijkt. Bijna vijf euro betalen voor vier appels is niets raars meer, of acht euro neer lappen voor een bakje blauwe bessen. Dit moet de gemiddelde Nederlandse consument maar in hun knip hebben, of op hun bankrekening. Biologisch kiezen wordt nog moeilijker . Daarnaast is daar opnieuw de industrie. Deze maakt het ons graag ( tegen fikse betalingen ) erg gemakkelijk met voorbewerkt, voorgesneden, voorgeschild, voor gekauwd. Deze bewerkingen hebben invloed op voedingswaarden. En wordt de consument gemakzuchtiger , luier en minder in contact met hun voeding. Dus veel , of volop groente en fruit ? Absoluut. Maar ook hier rijmt de realiteit niet met het gegeven advies.
Dan vak 3 : VOLKOREN, daar komt het zo’n beetje op neer. Daarbij moeten we denken aan volkorenbrood, volkoren pasta, CousCous en zilvervliesrijst. Zo’n beetje wat al jaren in deze schijf van vijf wordt geadviseerd. En terecht want we weten allemaal inmiddels wel, dat bruikbare ( en niet geïsoleerde…) voedingsvezels hard nodig zijn voor onze gezondheid. Maar ….hoe vertaalt zich dat naar de gemiddelde consument die vrijwel altijd brood koopt in de supermarkt ? Laten we daarvoor kijken naar het huidige brood aanbod op de gemiddelde brood afdeling in een supermarkt. Er zijn “ gewone “ volkoren broden verkrijgbaar, maar daar ligt de nadruk nooit op: die ligt op “ luxe “ broden, van bijna zwart donker naar licht tarwe, met pitjes. zaadjes, nootjes, alles kan. Zolang de consument maar bijna vier euro voor een klein broodje betaalt. En wat zit er in een gewoon normaal volkoren brood ? Volkoren TARWE meel, maar ook dextrose, zetmeel, zout, mono en diglyceriden, maltodextrine, emulgatoren, meelverbeteraars……kortom, het is niet alleen “ volkoren”. Dit is wel het aanbod waar de consument afhankelijk van is. En…dus ook wordt geadviseerd in deze schijf.
Op naar het vierde vak : ( bak ) vetten. Tja, dat zeer smalle vakje wat ervan is overgebleven zegt genoeg over hoe hiernaar wordt gekeken, nog steeds met een knipoog naar de vet-boycot. Vetten hebben we nodig, dat klopt. Maar het klopt ook dat het ene vetsoort het andere niet is. Het advies is om voornamelijk vloeibare en “ zachte “ oliën en vetten te gebruiken. Als we kijken naar het schap van alle ( bak ) vetten zien we vooral “ kant en klare “ vetten, denk aan halvarine / margarine, vloeibaar bakvet en dan nu ook de plantaardige alternatieven. Als we dan toch nog maar een zeer smal vakje over hebben gehouden, zou ik het invullen met roomboter en olijfolie. Maar dat zou de hele industrie in vetten doen instorten. De consument pakt dus ook hier het gemak ; kant en klaar. Daarnaast is een goede kennis van vetten een belangrijke factor in dit verhaal, iets waar de gemiddelde consument niet naar zoekt, en dus niet in geïnteresseerd is. Simpelweg “ vloeibare / zachte vetten “ in minimale hoeveelheden adviseren slaat wat mij betreft dan ook de plank volledig mis.
Tot slot het laatste vak, waar ook de meeste kritiek op is: meer plantaardig, minder vlees, daar komt het op neer. Waar ik wel blij van wordt is de toename van peulvruchten, want ik blijf mij verbazen, waarom dit zo’n onderschatte waardevolle voedingsbron blijft, terwijl het spotgoedkoop is….of zal het JUIST DAARDOOR komen ? 😳 Ik ga verderop wat dieper in de laagjes duiken. Eerst wat standaard in dit vak wordt geadviseerd : “ volop “ peulvruchten, minder vlees, duurzamer, noten, een beetje vis, een beetje zuivel, een beetje ei. We moeten vooral gaan voor de plantaardige alternatieven als sojamelk en vleesvervangers. Dit om het duurzaamheidsaspect. Laten we dit door de ogen van de gemiddelde consument bekijken, hoe dit dus ook werkt in de praktijk. Peulvruchten : ja, we kunnen in een gemiddelde supermarkt gedroogde zakjes peulvruchten kopen. Echter zijn dit hooguit 5-6 verschillende soorten. De rest van het schap is ram-vol gesmeten met kant en klaar, hip en snel. En duur. Want, om het draadje van zojuist weer op te pakken, DAAR verdient de industrie hun knaken aan. Niet aan die goedkope zakjes gedroogde peulvruchten.Daarnaast is er altijd weer de discussie “ het gedoe! 🫤 “ Want gedroogde peulvruchten vragen om een weektijd vooraf, omspoelen, koken…..veel te “ lastig “. Zeker als de RITS RATS kant en klaar blikjes voor het grijpen staan op ooghoogte. Zijn die dan “ niet okay ?” Tuurlijk. Ze bevatten immers voorbewerkte / gekookte peulvruchten. Maar in regel ook vrijwel altijd zout, antioxidanten, suiker, en in het ergste geval nog veel meer. Dat hebben we NIET nodig. Maar dit is wel, hoe de gemiddelde consument “ peulvruchten / bonen “ beschouwt: in blik, of tegenwoordig in zak. Dat dit veel van de gezonde eigenschappen wegneemt van peulvruchten, daar kijkt dit advies dus ook niet naar. Wel naar een advies, wat de industrie NIET in de weg zal staan.
Dan het kopje “ vlees ‘ waar bijna alle kritiek over gaat. Ik kan het alleen maar eens zijn, dat we onze reguliere vleesconsumpties de kop in moeten drukken. Dat heeft inderdaad een té grote impact op mens / dier en milieu. Ook laten veel studies zien, dat vleesconsumpties mogelijke gezondheidsrisico’s kunnen opleveren. Maar laten we het beeld realistisch houden hier : zal de gemiddelde vleeseter echt het advies van “ minder vlees, meer plantaardig ‘ vlees “ “ op gaan volgen ? Ik kan dit voor je beantwoorden : NEE. Het gaat niet werken met enkel een advies, en zeker niet met alternatieven waar we net zoveel geld voor neer moeten lappen, en die in regel vaak nog ongezonder zijn dan regulier vlees. Sterker : ook hier zijn inmiddels veel studies overheen gebogen die verklaren, dat het nét zulke mogelijke gezondheidsrisico’s op kan leveren dan regulier vlees. Wat gaat hier dan mis ? Heel veel. Kom ik verderop op terug.
Dan onze vis consumpties….In de voorgaande richtlijnen (vóór 2015) was het advies nog: twee keer per week vis, waarvan minimaal één keer vette vis. Sinds de herziening is dit teruggebracht naar: één keer per week vette vis. Het huidige officiële advies voor volwassenen is 1 keer per week 100 gram vis, bij voorkeur vette vis. Daar ga ik dan ten onder met mijn wekelijkse blikje ski-jack tonijn 🫤🍣….Ook hier speelt de duurzaamheid een rol. En de steeds zorgwekkendere vindbare stoffen als PFAS in ons voedsel. Terwijl we dus wel volop groente en fruit met PFAS en bestrijdingsmiddelen mogen eten, moeten we wel voortaan hooguit 100 gram vette vis consumeren. Maar ook hier: wat is realiteit ? Realiteit is bijvoorbeeld zalm 🍣 wat razend populair is, en dagelijks wordt geconsumeerd door miljoenen Nederlanders, die er geen 100 gram minder door zullen gaan eten. Want geen haan die kraait naar een achtergrond informatie over de schadelijke metalen in vis.
Dan zuivel….. want ja, ook is het advies voor zuivel concreter geworden en deels naar beneden bijgesteld, met een sterke nadruk op de verschuiving naar plantaardige alternatieven. Ook hier zeg ik eerst dat het een nobel streven is omn de reguliere zuivelindustriue de kop in te drukken, maar het gaat ook om een mes, wat aan twee kanten snijdt. Het advies is nu gesteld op 400 ml per dag, en hooguit 20 gram kaas per dag. Vanuit het oogpunt van duurzaamheid heeft kaas bovendien een zeer hoge milieu-impact (vaak vergelijkbaar met vlees), waardoor de Gezondheidsraad adviseert dit strikt te beperken. In de Schijf van 2026 worden plantaardige vervangers niet langer als “bijzaak” gezien, maar als volwaardig onderdeel van de dagelijkse 400 ml, mits ze aan strikte eisen voldoen. Zo worden sojaproducten als de beste vervangers gezien omdat de eiwitkwaliteit vergelijkbaar is met koemelk. Ze moeten verrijkt zijn met calcium, vitamine B2 en vitamine B12 om in de Schijf van Vijf te passen. Synthetisch. En…dus ultra bewerkt. Met in vrijwel de meeste gevallen niet alleen soja of erwt in basis. Maar ook oliën, suikers, zout, conserveermiddelen en verdikkingsmiddelen.
WAT EIND CONCLUSSIES :
Laten we het allemaal eens heel nuchter en open aanvliegen, die ” schijf van vijf “. Wie maakt er daadwerkelijk gebruik van ? 🙄 Ik ken heel eerlijk gezegd niemand die anticipeert op deze schijf. Net als het mij ook altijd koud en niet boeiend heeft gelaten, ook in mijn studie. Ik vind het een rare ” bamischijf” en zo ben ik het decenia’s later nog altijd blijven noemen. Daarom ook mijn uitspraak dat ik er oprecht NIETS van vinden kan. Wat is er mis aan ? Aanvankelijk niets, want de bedoeling is goed: de gemiddelde consument op weg helpen. Maar de iunvulling ? Daar is in mijn optiek erg veel mis. Er wordt namelijk niet gekeken naar het welzijn VAN DE MENS. Enkel naar wetenschappelijke uitkomsten, wat belangrijk is, begrijp mij niet verkeerd. Maar we moeten ook realistisch blijven kijken naar de realiteit : en dat is dat de huidige consument niets leest, geen kennis op wil doen en van lekker en gemakkelijk houdt. alles, waar de voedselindustrie nu juist zo lekker op gaat. Daarbij vind ik de aanpassingen niet verantwoord. Vlees is in veel gevallen niet gezond, maar daar tegenover gezet zijn alle plantaardige vervangers dat ook niet, sterker, in veel gevallen nog ongezonder. Industriele zuivel is in de meeste gevallen ongezond, maar hoeveel gezonder zijn de plantaardige zuivel-alternatieven ? 🤷♀️ Wel duurder. 😳
En ja…duurzaamheid. Dat staat bij mij persoonlijk ook mega hoog in mijn vaandel. Maar het hoort wat mij betreft niet thuis in een voedsel-schijf-van-vijf. Waar het moet draaien om de aspecten rondom voredsel en hun voedingswaarden. De gemiddelde consument kijkt echt niet opeens anders naar een pakje zalm omdat de schijf van vijf oppert hooguit 100 gram te consumeren omwille de duurzaamheid. Een melk drinker zal echt niet naar een pak sojamelk grijpen omdat dit duurzamer is. Wat wordt vergeten, is dat de Nederlander HONKVAST is. Kom niet aan hun ” bammetje-met-kaas ” of aan hun gehaktballetje. Kom ook niet aan hun glaasje melk. Die hele schijf van vijf wordt falikant aan de kant geschoven. Dus wat levert het uiteindelijk op ? 🤷♀️
Zie hier mijn eigen persoonlijke schijf van DRIE.
Mijn eerste vak is ram-vol gepropt met ECHT VOEDSEL. ( KLIK HIER ) Dus echte biologische verse groente en fruit uit Nederland, verse gedroogde peulvruchten gewoon uit Nederland, echte pure streekgebonden biologische zuivel uit Nederland, verse melk direct van één van de vele tappunten in Nederland, vers Hollands biologisch vlees, biologische granen uit Nederland afkomstig, verse kruiden & specerijen liefst zelf in je vensterbankje gekweekt voor smaak, vers geraapte eitjes bij de boer van vrolijke kippen-dames, enzovoort. Het is simpel. Maar het betekent verlies voor de huidige industrie.
Mijn twee vak is zelf beslissen wat jij eet en drinkt. Nu zet ik daar wel de kanttekening bij dat het Voedingscentrum bij niemand de revolver op de slaap zet om de schijf te MOETEN opvolgen, maar we hebben in mijn optiek teveel onze eigen inbreng verloren. We laten ons beïnvloeden door de industrie en vooral door elkaar op sociale media. Dit levert de industrie miljoenen op. Maar wat levert het ons op ? Onzekerheden, spanningen rondom ons eten, stress, angst, en raar gedrag. Ons eigen koers volgen is er tegenwoordig niet meer bij : we moeten eten zoals de fitgirl van Instagram ons vertelt te eten, we moeten “ adviezen “ opvolgen van diëtisten op sociale media die ieder zo zijn eigen filosofie erop nahoudt, wat totaal niet de jouwe hoeft te zijn, we volgen elkaar als makke lammeren, om vooral zelf niet te hoeven beslissen over ons voedsel, want wat is nu goed ? Door de verwarring die iedere dag opzettelijk en onbewust worden rond gestrooid op onze sociale media, hebben we alle touwtjes los gelaten. Omdat dit het makkelijkste is om te doen.
En mijn laatste vak : normaal voedsel consumeren, geen kunstwerkjes. Kunst hoort in musea zeg ik altijd, niet in de supermarkt. Normaal voedsel, wat is dat tegenwoordig nog ? We herkennen echtre pure natuurlijke smaken niet eens meer, een vanillesmaakje is synthetisch herkenbaar geworden als vanille, een pistache nootje krijgt opeens een extra sinas-achtig smaakje waardoor we de echte pistachesmaak niet meer herkennen, en geen ( ultra) bewerkt product is tegenwoordig nog echt puur van smaak. Alles is in elkaar geknutseld voer. Vulsel. Supermarkten zijn ware musea’s geworden met echte pronkstukken als ultra bewerkt plantaardig voedsel. Vis wat geen vis is maar wel naar vis smaakt, vlees wat geen vlees is maar wel naar vlees smaakt, yoghurt wat geen yoghurt is maar wel naar yoghurt smaakt, de lijst is oneindig. We denken niet “ hoe kan het, dat er uit NIETS opeens IETS in een verpakking kan zitten ? “ We denken ‘ oh! Top! Zonder ( dit-dat-zus-zo ) dus gezond! En lekker! “
Kijk eens naar deze foto. Links een reguliere supermarkt zuivel-koelschap, recht een koelschap in een biologische winkel. Zie jij verschillen ? Ik wel. Ik zie in de biowinkel NERGENS proteïne verrijkte meuk, nergens zuivel met vezels, nergens verknipte kunstige zuivel met onnatuurlijke smaakjes. Alleen ECHTE zuivel. Simpel. Niks geen hippe toeters en bellen, maar wel juist vol met de voedingsstoffen die we nodig hebben. Dat is al jaren zo, en daar is geen schijf van vijf voor nodig.
Dus :
Wat ik vind van de schijf van vijf ? Ik hoop dat ik nu duidelijk heb gemaakt WAAROM ik er NIETS van kan vinden. Ik juich ieder initiatief toe om een betere wereld te creëren, maar wat ik meer belangrijker vind is het werkelijke en realistische kant van het welzijn voor mens / dier en milieu. Daar zou wat mij betreft de focus op moeten leggen, niet op duurzaamheid en hoe een industrie in zo’n schijf valt. Maak daar dan afzonderlijk een andere schijf voor : de schijf van de duurzame vijf. Of zoiets. Leer de consument weer om zelf na te denken. Dat zet meer zoden aan de dijk dan adviseren. Op alle gebieden.
Precies Monique, je slaat de spijker weer boven op zijn koppetje, ik begin een beetje het zelfde naar de dingen te kijken, hihi. Gezond aan mijn hoela!,, mijn motto,.lees goed,..maak zelf,.. zonder pakjes en zakjes, lees over alternatieven! en als het kan, zoals wij,..trek het zelf uit de grond! Fijne dag!
Geweldig artikel, het is te hopen dat de focus op dichtheid van voedingsstoffen ooit weer een marketing item wordt dat echt aanslaat bij de gemiddelde consument. Flesje oerkefir van 3.99 mag dan ruim een euro duurder zijn dan vele anderen, maar in werkelijkheid zoveel meer waard qua intacte enzymen/vitaminen/effect op je microbioom/onaangetaste onverhitte vetten/mineraalcomplexen (zoals de ongebroken calcium-phosporus link, een vorm die je lichaam herkent en weet wat er mee te doen i.p.v. grote hoeveelheden ongebonden calcium) dan zo’n beetje alle andere zuivel in de supermarkt. Zelfs iets ‘simpels’ als een bekertje naturel Arla skyr heeft merkbaar negatieve effecten wanneer je echt oplet en je spijsvertering aanvoelt, ben er uiteindelijk mee gestopt. Gepasteuriseerde/gehomogeniseerde meuk, het draagt op zekere hoogte altijd bij aan de constante laaggradige inflammatie die gaande is op de achtergrond. Wat je eet hoopt op gedurende de dag.
“En ja…duurzaamheid. Dat staat bij mij persoonlijk ook mega hoog in mijn vaandel. Maar het hoort wat mij betreft niet thuis in een voedsel-schijf-van-vijf. Waar het moet draaien om de aspecten rondom voedsel en hun voedingswaarden.”
Hier ben ik het volkomen mee eens!!!!
Het hoort te gaan om voedsel en voedselwaarde. De consument kan zelf kiezen hoe duurzaam hij/zij wil/kan inkopen.