Snijplanken…hout of kunststof????

Een goede snijplank is denk ik nét zo belangrijk als een goed mes. Deze twee gaan hand-in-hand samen. Zonder goede snijplank zal je mes het minder lang uithouden. Maar niet alleen het mes. Ook wat je erop snijdt wordt sterk beïnvloed door een snijplank. Eind 2017 verscheen in het vakblad “ Food Safety Magazine een opmerkelijk artikel die nu niet meer beschikbaar is. Zij waarschuwden voor de meest gebruikte snijplanken. De plastic/kunststof planken. Deze zouden een stuk minder “ gezond” zijn dan werd gedacht. Anno 2026 /27 zijn deze discussies behoorlijk opgelaaid. Tijd voor een heldere kijk.  Wat zijn snijplanken, en vooral…welke moeten we nu kiezen?

WAT IS EEN SNIJPLANK?

Een snijplank is een uit hout, kunststof of hardglas vervaardigde onderlegger waarop ingrediënten voor het bereiden van een maaltijd worden gesneden. De reden waarom we snijplanken zijn gaan gebruiken is dat we dit niet meer op een aanrecht hoeven te doen wat veel minder risico geeft op micro-organismen. Daarnaast is het een stuk hygiënischer en bespaart het je mes. En je aanrecht. 

Snijplanken kunnen groot of klein, rond of rechthoekig van vorm zijn. Naargelang wat er op gesneden wordt kun je snijplanken geheel op maat en vorm aanschaffen.  Sommige snijplanken hebben een vorm die uitloopt in een handvat met een gat erin en een touw erdoor om de plank op te hangen na gebruik. Een snijplank ophangen biedt als voordeel dat er geen stofdelen op de plank terechtkomen als je de plank in gebruik wilt nemen, en het voedsel kun je zonder verdere aanraking direct van de plank in de pan laten glijden. 

KLEURCODERING IN DE PROFESSIONELE KEUKEN

In professionele keukens, zoals restaurants en eetgelegenheden, worden gekleurde snijplanken van polyethyleen of HDPE gebruikt.  De bedoeling van dit systeem is om kruisbesmettingen te voorkomen. De kleuren duiden aan waarvoor de plank voor gebruikt mag worden. De kleuren die vast staan in de HACCP ( Hazard Analysis and Critical Control points)  normen zijn:

– ROOD voor rauw vlees

– BLAUW voor vis, schaal en schelpdieren

– GROEN voor groente en fruit

– GEEL voor gevogelte

– BRUIN voor gebraden vlees en worst

– WIT voor brood en kaas

Sinds de invoering van het HACCP certificaat is het gebruik van houten snijplanken en ( hak) blokken in professionele ondernemingen verboden. Het meer poreuze oppervlak van hout is minder goed bestand tegen kokend water waardoor ze een stuk moeilijk zijn te desinfecteren. Er kunnen gemakkelijker resten achterblijven van desinfectantia, deze kunnen tevens in het hout trekken. Hierdoor zou hout bacteriële verontreiniging van het te bereiden voedsel meer in de hand werken dan kunststof, hierdoor zou het voedsel ook gevaar op kunnen lopen. Echter:  wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat hout in min of meerdere mate antibacteriële eigenschappen bezit waardoor uit oogpunt van hygiëne hout zelfs de VOORKEUR zou moeten verdienen in de professionele keukens. Voor thuisgebruik is hout dan ook méér dan toegestaan. Hout met een zeer dichte structuur, zoals bamboe, neemt niet snel geur op. 

WELKE HOUTEN PLANK IS HET BESTE?

Om te voorkomen dat je goede dure vlijmscherpe mes snel bot worden en in het ergste geval gaan splinteren, moet een snijplank van een zachter materiaal gemaakt zijn dan het staal van je mes. Glas is om deze reden ongeschikt. HOUT is een perfect en uitstekend materiaal om al je voedsel op te snijden.  Je dierbare mes blijft zo meest bespaard. Je kunt het beste kiezen voor:

– kops beukenhout

– rubberboomhout

– bamboehout

Je kunt ook kiezen voor moderne kunststof snijplanken. Deze worden het meest gekozen omdat ze gemakkelijker zijn in het onderhoud. Maar of ze daarmee ook hygiënisch zijn….?

ZIJN KUNSTSTOF PLANKEN DE BESTE QUA HYGIËNE?????

In het verleden was er veel discussie over de houten snijplanken versus kunststoffen snijplanken. Het discussiepunt draaide voornamelijk om de hygiëne van de houten planken. Dean Cliver van de University of California Davis toonde in de jaren 90 met verschillende studies aan dat houten planken helemaal niet zo onhygiënisch zijn en juist voedselveilig. Toch bleven voedselveiligheid-adviseurs de voorkeur geven aan kunststof. In December2017/Januari 2018 kwam het vakblad voor voedselveiligheid, het Food Safety Magazine, met een wel heel erg opmerkelijk artikel. Zij waarschuwen, dat er wel degelijk risico’s zijn aan het gebruik van kunststof planken. Na zo’n 20 jaar bakkeleien over “ wat is nu het beste, hout of kunststof” begint het erop te lijken dat je thuis wellicht het beste voor hout kunt kiezen, maar dat je het wel  erg verstandig moet onderhouden.

Snijden op plastic planken veroorzaakt, ook bij de allerhardste exemplaren, krassen in het oppervlak. Deze krassen worden dieper naarmate de plank in gebruik is. De krassen/kepen zijn ontzettend moeilijk om schoon te maken, waardoor het een perfecte broedplaats wordt voor micro-organismen. Dit kan in zeer korte tijd extreem worden vermenigvuldigd. Houten planken hebben als het grote voordeel, dat de krassen en kepen zichzelf weer dichten zodat de gevaarlijke airco-orgnismen als ware in de plank worden opgesloten. Tenzij je de houten plank verkeerd gebruikt ( daarover later meer) kunnen micro-organismen erg snel het lootje leggen en zich niet vermenigvuldigen. Echter blijft de kans aanwezig dat je met je mes de gesloten krassen weer opensnijdt. en de bacteriën mogelijk in het voedsel terecht kunnen komen. 

Bottom line: GEEN ENKELE PLANK kan besmettingsgevaar volledig uitsluiten. Alhoewel houten planken volgens vele studies de beste papieren hebben, wil dit niet zeggen dat ze 100% voedselveiling zijn. Waar het in de kern om draait, is de VERZORGING en het ONDERHOUD van je snijplanken. 

ONDERHOUDEN EN VERZORGEN 

Hout of plastic…..wat ook je voorkeur heeft, het meest belangrijkste is het onderhoud en verzorging. Als je een peperdure houten snijplank aanschaft en je verzorgt deze waardeloos, kun je net zo goed een plastic snijplankje aanschaffen bij de Action voor nog geen euro. Wat belangrijke punten voor het gebruik van snijplanken in het algemeen:

– Gebruik VERSCHILLENDE snijplanken. Hout of plastic, het is echt geen slecht systeem om verschillende producten op verschillende planken te snijden zoals het HACCP heeft opgesteld ( zie hierboven) 

– Wil je gaan voor kunststof? Kies dan voor HDPE planken. ( Food grade high density polyethylene)  materiaal. Deze zijn meest hard waardoor krassen minder kans krijgen zich te nestelen in het bord. 

– Heb je plastic en/of houten snijplanken met diepere groeven? Gooi deze dan weg. Investeer regelmatig in nieuwe snijplanken. 

– Hout is een natuurproduct, wat betekent dat het uitzet en krimpt afhankelijk van vochtigheid en temperatuur. Hout opent zich tijdens het reinigen en dus moet je zorgen dat je zorgvuldig reinigt.. Een voordeel van hout is dat de van nature aanwezige tannine ook een handje meehelpt om bacteriën te doden.

– Wanneer je een houten snijplank gebruikt hebt kun je hem het best even afspoelen en schoonvegen met een afwasborstel of een doekje. Gebruik van afwasmiddel is niet altijd nodig, maar is na het snijden van rauw vlees, gevogelte of vis wel aan te raden. Zorg ervoor dat je de plank netjes afdroogt, nat wegleggen zorgt ervoor dat het hout toch wil werken. Zijn arbeidsethos is bewonderenswaardig, maar een snijplank moet het lekker rustig aan doen. Zet hem na het afdrogen het liefst rechtop. Hierbij is het belangrijk dat de nerf van het hout verticaal staat. Zo wordt de kans op kromtrekken een stuk kleiner.

– Naast het schoonhouden van een houten snijplank, is het ook belangrijk om het hout in topconditie te houden. Dit kost geen uren werk, een beetje olie doet namelijk een hele hoop. Als het hout doordrenkt is met olie sluit het zich af en vormt zich als het ware een beschermlaagje. Voor het oliën van een houten snijplank kun je het beste een geur- en smaakloze olie gebruiken. Amandel-, of druivenpitolie zijn hiervoor goede keuzes. (Let op: gebruik van amandelolie is af te raden wanneer je een notenallergie hebt) Ook witte minerale olie is geschikt.  Gebruik geen olijfolie omdat dit plakkerig en viezig wordt. 

– Een beetje een inkoppertje, maar toch vermeld ik hem: een houten snijplank kan NIET IN DE VAATWASSER. 

– Hou eens in de drie/vier maanden een groot onderhoud van je houten planken. Wanneer je een houten snijplank gaat oliën is stap één het reinigen van de plank. Smeer de plank in met citroensap of witte azijn. Strooi hier bovenop (zee)zout en pak een stuk keukenpapier of een schone vaatdoek. Wrijf hiermee het zout en het sap of de azijn over de plank en laat het een kwartiertje intrekken. Zo wordt de snijplank brandschoon. Spoel het vervolgens af en droog de plank met een theedoek of keukenpapier. Het is belangrijk dat de plank goed droog is. Zo wordt de olie straks beter opgenomen Nu is de plank klaar om geolied te worden. Druppel de olie op de plank en wrijf het in met een stuk keukenpapier of een schone vaatdoek. Laat de olie rustig intrekken en geef de snijplank de tijd om de olie op te nemen voor je hem gebruikt. Herhaal dit oliën na het rusten net zo lang tot de plank geen olie meer opneemt. Dit is een teken dat de plank verzadigd is.

– Berg je planken hygiënisch op. Laat de planken bijvoorbeeld niet op een aanrecht liggen. Zet de planken rechtop weg. 

TITANIUM???

WELKE DAN ??

Wat mij ook voornamelijk wordt gevraagd, is of ik een betrouwbaar merk wist. Daar ben ik ook even dieper in gedoken om voor jullie het neusje van de zalm te vinden. Ik kwam uit bij een aantal merken :

• CELUXER:

Dit merk is in Nederland een van de weinige die direct transparant is over de echtheid. Ze bieden 10 jaar garantie en adverteren met een “investering voor de rest van je leven”. Om zo’n legitieme claim te maken, moet je echt wel zeker zijn van je zaak. Ze leveren een verifieerbaar SGS-testrapport (rapportnummer: GZHL260300905801SD). Dit certificaat bewijst dat de plank onafhankelijk is getest en voor 99,85% uit puur TA1-titanium bestaat.  * Je kunt ze VIA DEZE LINK vinden. ( * geen sponsoring of andere samenwerking, gewoon mijn persoonlijke advies ) 

• TAIMA TITANIUM:

Een wereldwijd zeer bekend merk op dit gebied dat veel via officiële kanalen verkoopt. Taima geeft een officiële Lifetime Warranty (levenslange garantie) op de plank. Net als Celuxer laten zij hun planken onafhankelijk testen door SGS-laboratoria om te garanderen dat het om 100% puur, gifvrij medisch titanium gaat. Je kunt deze snijplanken vinden * VIA DEZE LINK. ( * geen sponsoring of andere samenwerking, gewoon mijn persoonlijke advies ) 

• TITANIUM COOK

Dit high-end merk richt zich puur op puur titanium kookgerei. Zij bieden een “Non-Toxic Lifetime Warranty” (levenslange garantie op de toxiciteit en materiaalintegriteit). Zij profileren zich in hun voorwaarden expliciet als een merk dat vecht tegen de “namaak-stalen planken” op de markt en garanderen 100% authenticiteit.  Je kunt deze snijplanken vinden * VIA DEZE LINK (* geen sponsoring of andere samenwerking, gewoon mijn persoonlijke advies ) 

Tot slot nog een puntje van aandacht om mee te nemen : vraag altijd  naar een SGS- of LFGB-testrapport als ze een plank op platformen zoals Amazon of Bol.com kopen. Merken die echt 100% puur titanium verkopen, tonen dit certificaat met trots. Merken die vaag blijven en termen gebruiken als “titanium gestabiliseerd” of “titanium look”, verkopen in werkelijkheid  meestal gewoon een roestvrijstalen (RVS) plaat. En onthoud ; titanium is weliswaar hygiënisch en ijzersterk, maar als snijondergrond is het – net als glas en marmer – ongeschikt omdat het de scherpe snede van je messen binnen no-time bot en kapot slaat. Hout blijft om die reden de ideale balans bieden tussen hygiëne, veiligheid en het behoud van je keukengerei.

HOE ZIT HET NU PRECIES MET DE LIJM ?

Waar ook erg veel reuring over is gaan bestaan, zijn de gebruikte lijmen die veel houten planken bij elkaar verlijmen. Er wordt online namelijk regelmatig beweerd dat deze lijm giftige stoffen zou lekken in je eten. Maar hoe zit dit nu echt volgens de wetenschap en de wet?

In de Europese Unie geldt een hele strenge wet voor alle spullen die met eten in aanraking komen (Verordening EG Nr. 1935/2004). Deze wet zegt heel duidelijk: een keukengereedschap mag geen stoffen afgeven aan je eten in hoeveelheden die schadelijk zijn voor je gezondheid. Fabrikanten moeten zich hier verplicht aan houden. Voor houten snijplanken die geschikt zijn voor de keuken worden specifieke, goedgekeurde watervaste houtlijmen gebruikt (zoals veilige PVA- of epoxy-varianten). Zodra deze lijm tijdens het maken van de plank volledig opdroogt en uithardt, verandert de chemische structuur. De stoffen binden zich vast aan elkaar en worden wat wetenschappers inertnoemen: chemisch onactief. De harde lijmnaad geeft bij normaal gebruik (snijden en afwassen) dus geen giftige stoffen af aan je maaltijd. Je hoeft je verlijmde houten snijplank echt niet bij het grofvuil te zetten. Zolang je een plank gebruikt die gemaakt is als keukengerei, is de gebruikte lijm veilig, uitgehard en geschikt voor de bereiding van je eten. ….In de Europese Unie geldt een strenge wet voor alle spullen die met eten in aanraking komen ->  Verordening (EG) Nr. 1935/2004. Deze wet verplicht fabrikanten te garanderen dat materialen geen gevaarlijke stoffen afgeven aan je voedsel.

Wat is dan het ECHTE risico ?

Als het gaat om de daadwerkelijke gezondheidsrisico’s van snijplanken in de keuken, laten microbiologische studies een heel andere prioriteit zien. Het grootste gezondheidsrisico bij snijplanken komt niet door het materiaal (of de lijm), maar door kruisbesmetting van bacteriën (zoals Salmonella of Campylobacter uit rauw vlees) en slecht onderhoud, daarover kon je eerder al lezen. Het bekendste en meest geciteerde wetenschappelijke onderzoek op dit gebied is uitgevoerd door Dr. Dean O. Cliver en Nermin O. Ak aan de Universiteit van Wisconsin-Madison (later UC Davis).  Hout heeft van nature antibacteriële eigenschappen dankzij de tannines (looi zuren) in het hout. Of een plank nu uit één stuk hout bestaat of verlijmd is: het goed afwassen, afdrogen en af en toe oliën van de plank is voor je gezondheid miljoenen keren belangrijker dan het type houtlijm. Cliver concludeerde dat de snelle afname van bacteriën op hout deels te danken is aan het opzuigen van vocht via capillaire werking, maar latere studies bevestigen dat chemische stoffen in het hout (zoals polyphenolen en tannines) bacteriën actief doden. Een recentere overzichtsstudie over houtafwerkingen en bacteriële groei  ->  KLIK HIER

WAAR KUN JE OP LETTEN ?

Er zijn absoluut bepaalde categorieën snijplanken die je vanuit hygiënisch, chemisch of praktisch oogpunt beter kunt laten liggen. ik geef een aantal punten :

• Planken van gerecycled hout of oude spoorbielzen/pallet-hout: Deze bevatten vaak zware metalen, chemische houtverduurzamers (zoals wolmanzouten of creosoot) en industriële oliën die er nooit meer volledig uit trekken.
• Onbekende import van buiten de Europese Unie: Planken die je rechtstreeks via goedkope internationale platforms koopt (zoals bij directe import uit Azië), omzeilen soms de streng ingestelde Europese douanecontroles. Hierdoor is het risico groter dat er industriële, formaldehyderijke lijm of schadelijke laklagen zijn gebruikt.
• Ge-oliede planken met onbekende of niet-minerale olie: Houten planken die zijn afgewerkt met spijsolie (zoals olijf- of zonnebloemolie) kunnen na verloop van tijd ranzig worden, wat vreemde smaken en bacteriegroei aantrekt. Koop alleen planken die behandeld zijn met voedselveilige minerale olie (zoals speciale natuurlijke snijplankolie) of neem een onbehandelde plank.

• Glas, marmer en graniet: Hoewel deze materialen 100% vrij zijn van lijm of microplastics en heel hygiënisch lijken, zijn ze rampzalig voor je snijgereedschap. De keiharde ondergrond maakt de snede van je messen binnen enkele snijbeurten bot of veroorzaakt microratten in het staal.

• Planken met diepe groeven of scheuren: Ongeacht het materiaal: zodra een plank (hout of plastic) hele diepe snijgroeven heeft die je niet meer goed kunt schoonmaken, vormt zich een broeinest voor bacteriën zoals Salmonella. Diepe houten planken moet je dan schuren; plastic planken moet je vervangen.

• Koop keukengerei van bekende winkels of merken binnen de EU, kies voor een houtsoort met een fijne structuur (zoals beuken, esdoorn of walnoot), en zorg dat het product expliciet is aangeduid als geschikt voor voedselbereiding.