Hoe gezond is zonnebloemolie?

We staan er niet erg bij stil, maar we komen zonnebloemolie in ontzettend veel levensmiddelen tegen. Het wordt in de voedselindustrie meest gebruikt omdat het een neutrale smaak heeft, maar het vooral een zeer goedkope grondstof betreft , geschikt voor heel veel doeleinden. Het is een plantaardige olie, die wordt gemaakt van de pitten van de zonnebloem. De olie is helder en geel van kleur. Het bevat een hoge dosis omega 6 vetten (vooral in de vorm van linolzuur), welke niet bevorderend zijn voor onze gezondheid.In dit artikel alles over zonnebloem olie. Is het gezond? Of juist ongezond?

VEEL SOORTEN

Zoals eerder gezegd is zonnebloemolie dus een plantaardige olie. De smaak is zacht en neutraal, waardoor het een veel gebruikte olie is in zowel de industrie als in de keuken. Zonnebloem olie bevat veel onverzadigde vetzuren en is goed bestand tegen hitte. Er wordt daarom erg veel in zonnebloemolie gebakken. Frituren is het meest gebruikelijk, dit gebeurt normaliter tot een temperatuur van 180 * C. We komen zonnebloemolie ook vaak tegen in verzorging en cosmeticaproducten. De restanten ( pitten) worden na het persen verder doorgewerkt in veevoeder. De zaden van de zonnebloem worden geperst met een hydraulische draaipers, of expeller.Eén persing door de draaipers levert koudgeperste virgine-olie op. Deze vorm blijft het dichtst bij de natuur, en mag niet warmer worden dan 30 graden. Verhit je de olie meer, dan verandert de samenstelling en wordt deze ongezond.Om oa. houdbaarheid van de olie te verlengen wordt deze virgine-olie verhit en verder bewerkt.Deze bewerkte of ‘geraffineerde’ zonnebloemolie is niet alleen langer houdbaar, maar heeft ook een hogere rookgrens (zo’n 190 tot 230 graden Celsius). Let wel: bij grote hitte, zoals bij frituren, gaat veel van de voedingswaarde en gaan veel vitaminen verloren
Er zijn veel soorten. Als we over een meest gezonde variant spreken, dan spreken we over koud geperste zonnebloemolie. In koud geperste zonnebloemolie blijven de vitaminen,en bioactieve stoffen behouden. Koud geperste zonnebloemolie moet je niet verhitten, zodra de olie wordt verhit boven een temperatuur van 30* C verliest het evengoed zijn gezonde voordelen. Koud geperste zonnebloemolie is dus niet geschikt om mee te bakken. 
 
Waar we het meest mee te maken krijgen zijn geraffineerde vormen van zonnebloemolie. Er worden verschillende typen zonnebloemoliën geproduceerd, waaronder:
 
– HIGH LINOLEIC. Dit type bevat minstens 69% linolzuur
– HIGH OLEIC Dit type bevat minstens 82% oliezuur
– MILD OLEIC. 
 
De variatie in vetzuurprofiel wordt sterk beïnvloed door bijvoorbeeld klimaat en genetische eigenschappen. Zonnebloem olie moet worden bewaard op een droge, koele en donkere plaats onder de 20*C.Zonnebloemolie kan vrij snel ranzig worden en oxideren onder invloed van licht.  Het heeft een vrij lange houdbaarheid, zo’n 12 tot 15 maanden. In schoonmaakmiddelen wordt high oleic zonnebloemolie gebruikt, omdat alleen dit type beschikt over een houdbaarheid die lang genoeg is voor commerciële cosmetica. Het vetzuurperecentage kan sterk per soort en type verschillen. Een gemiddelde:
 
  • Linolzuur (omega 6): 62% (meervoudig onverzadigd)
  • Oliezuur (omega 9): 20% (enkelvoudig onverzadigd)
  • Palmitinezuur: 5% (verzadigd)
  • Stearinezuur: 4,5% (verzadigd)
  • Overige vetzuren: 1,5%

TRANSVETTEN

Naast verhitting is hydrogenering een andere bewerkingsmethode die vaak toegepast wordt. Hydrogenering is een chemisch proces dat plantaardige olie bij kamertemperatuur verhardt, zodat die smeerbaar wordt en gebruikt kan worden in snoep, gebak, koekjes, chips, crackers enz.Het maakt de olie nog langer houdbaar en extra bestand tegen verhitting. Een groot nadeel van dit proces is dat het transvetten produceert. Transvetten zijn (zoals vele wetenschappelijke onderzoeken onderschrijven) zeer ongezond.In Amerika moeten transvetten worden vermeld op de verpakkingslabels, maar Europa loopt hier nog op achter.Helaas is duidelijke etikettering de enige manier om zeker te weten of een product wel of geen transvetten bevat.Let op, als je op een pak koekjes ‘zonnebloemolie’ leest, gaat het vaak om de ongezonde gehydrogeneerde vorm.Dit probleem geldt dus alleen voor bewerkte producten, niet voor de zonnebloemolie zelf. Plantaardige oliën bevatten van nature geen transvetten. Oliën en vetten zijn onmisbaar voor een goede gezondheid. Ze leveren calorieën en helpen vetoplosbare hormonen en vitamines door je lichaam te transporteren (in het bijzonder vitamine A, D, E en K) Vetten en oliën bestaan altijd uit een mix van verzadigde en onverzadigde vetten. De voedingswaarde wordt bepaald door de combinatie van de verschillende soorten vetzuren.Het is belangrijk te onthouden dat het bij je inname van vetten bovenal gaat om een correct evenwicht, niet per se om de vraag of een bepaald vet ‘goed’ of ‘slecht’ is (behalve transvetten – die zijn ronduit slecht voor ons ) Zonnebloemolie bevat een combinatie van twee verzadigde vetten (palmitinezuur en stearinezuur), enkelvoudig onverzadigde (oliezuur, of omega 9) en meervoudig onverzadigde vetzuren (linolzuur, of omega 6) .Zonnebloemolie die je gewoonlijk in de schappen van de supermarkt tegenkomt, heeft doorgaans een verhouding van 60-80% omega 6 en ca. 20% omega 9.Het grote probleem is de hoeveelheid aan omega 6 in zonnebloemolie. Je lichaam kan veel verschillende vetten zelf aanmaken. Ze zijn dus niet noodzakelijk om ze regelmatig in je voeding op te nemen.Een uitzondering hierop zijn de essentiële vetten omega 3 en omega 6. Deze moet het lichaam wel uit je voeding  halen.Maar er zit nog een addertje onder het gras. Het is niet alleen belangrijk dat je alle twee de vetzuren binnenkrijgt, het is ook belangrijk dat je ze in de juiste verhouding binnenkrijgt.Wetenschappers zijn het erover eens, dat die verhouding, de dagelijkse ratio, van omega 6 tot omega 3 moet zijn: 3:1.  of liever zelfs 1:1. Echter: in ons Westerse voedingspatroon ligt die ratio eerder rond 15:1.Eet wat kip, ei, een handvol noten, en je krijgt al meer dan genoeg omega 6 binnen. Gebruik je dan ook nog zonnebloemolie om je maaltijden te bereiden, dan zadelen we ons lichaam onnodig op met een ‘overdosis’ omega 6.Te veel omega 6 veroorzaakt een ongezonde verhouding met omega 3. Deze ‘onbalans’ maakt je vatbaar voor infecties, hart- en vaatziekten, arthritis, netvliesveroudering en auto-immuunziekten. Een juiste balans verkrijg je om meer omega 3 te consumeren en minder omega 6. Het is dus niet alleen voldoende om meer omega 3-rijk voedsel te eten. Het is tegelijkertijd belangrijk dat je veel minder omega 6 consumeert.Zo trek je de balans sneller weer terug naar een gezonde 1:1 (in plaats van de ongezonde 15:1 – die de meeste mensen nu in hun voedingspatroon hebben).Je begrijpt nu dat het niet verstandig is om een olie te gebruiken met hoge omega 6-waarde.Daarom wordt veel afgeraden om gewone zonnebloemolie te kiezen. Zoek naar een alternatief voor je salades en bakken en braden – met zo min mogelijk omega 6 (linolzuur) en veel omega 9 (oliezuur).Het goede nieuws is dat dit gezonde alternatief al bestaat…: de “high oleic”-zonnebloemolie. In tegenstelling tot de huidige, ‘ouderwetse’, soorten die de markt nog domineren, kun je deze variant wel veilig gebruiken.

DE GEZONDE VARIANT ZONNEBLOEMOLIE

Halverwege de jaren negentig onderkende de zonnebloempitten-industrie in Amerika het hierboven beschreven omega 6-probleem, en begonnen telers nieuwe, hybride, zonnebloemen te kweken.Niet via GMO, maar via traditionele, natuurlijke kruisbestuiving.De oliën die uit deze pitten worden gewonnen, bevatten van nature hoge percentages – 60 tot 90% – enkelvoudig onverzadigd vet (omega 9) en slechts 9% meervoudig onverzadigd vet (omega 6).Het tegenovergestelde van de originele zonnebloemolie dus. Deze waarden van de high oleic-variant, die sinds 2000 op de markt is, zijn vergelijkbaar met die van avocado’s en olijfolie.Recente medische studies bevestigen dat high oleic-zonnebloemolie onder meer LDL-cholesterol helpt verlagen en het risico beperkt op beroertes en hartfalen.Vergeleken met olijfolie heeft de high oleic-zonnebloemolie bovendien een hogere rookgrens, is ze minder gevoelig voor oxidatie en daardoor langer, tot twee jaar, houdbaar.Deze soort is ook dikker en heeft stabielere moleculen dan gewone zonnebloemolie. Daardoor heeft ze minder te lijden van hoge temperaturen.Je ziet dan ook dat de high oleic-variant snel is geadopteerd door de voedselindustrie, en hydrogenering wordt teruggedrongen.

De verkrijgbaarheid van deze gezondere variant is nog minimaal in Nederland, maar hopelijk komt daar snel verandering in. Je herkent high oleic-zonnebloemolie simpelweg aan de vermelding van “high oleic” op de productverpakking. In Nederland wordt ook de Engelse term gebruikt.

Ingeval dit niet vermeld staat, kun je ook zelf op het etiket aflezen of de olie wel of niet high oleic is. Kijk naar de verhouding tussen de enkelvoudig onverzadigde en meervoudig onverzadigde vetzuren: die ratio moet minimaal 5:1 zijn.Goede alternatieven voor de huidige zonnebloemolie zijn olijfolie voor koud gebruik, over salades en in sauzen en dressings; en zuivere  kokosolie om mee te bakken en te braden. In veel supermarktproducten zitten helaas de geraffineerde, bewerkte oliën en vetten verwerkt. Het zijn vooral de koek, gebak, zoutjes en snacks die rijk zijn aan foute vetten. Bekijk altijd de ingrediëntendeclaratie op het etiket van het product. Alleen producten met de volgende aanduidingen hebben een goede vetkwaliteit

koudgeperste zonnebloemolie
– ongeraffineerde zonnebloemolie
– extra vierde zonnebloemolie
– ongeharde zonnebloemolie

WAT IS MIJN ADVIES?

Ik ben geen fan van zonnebloemolie. Het heeft een vrij hoog vitamine E gehalte, maar ik adviseer je om deze vitamine ergens anders uit te halen. Zonnebloemolie bevat veel omega 6. Dit verstoort de opname van omega 3. Wil je echt gaan voor zonnebloemolie, kies dan voor de gezondere variant ( high oleic) Deze kun je meest vinden in biowinkels. Wees alert als je etiketten leest op de verpakking van koekjes, chips, taartjes enz. Daar kan “Zonnebloemolie” op staan, maar de kans is groot dat het in feite gaat om gehydrogeneerde olie, en er transvetten in zitten. Vermijd deze producten. Mijn voorkeuren in oliën:
– zuivere kokosolie. LET OP: wees verzekerd van een ZUIVERE variant. Helaas zijn deze zeer moeilijk verkrijgbaar. Goede merken in zuivere kokosoliën zijn Royal Green ( extra vierge variant) the white pearl en cocowonder. 
– extra vierge ( koud geperste) oliën als olijfolie. Let op het hittepunt! 
 

3 Reacties op “Hoe gezond is zonnebloemolie?

  1. Hoe gezond is canola-olie ???
    Klopt ‘t, dat “Koolzaadolie is giftig voor levende wezens en een goede insectenverdrijver. Ik heb het de laatste twee jaar gebruikt (in vele verschillende vormen, volgens de handleiding) om bladluis op mijn rozen te doden. Het werkt heel goed; het verstikt ze. Vraag maar bij je plantenkwekerij. Koolzaadolie wordt gebruikt als smeermiddel, brandstof, zeep, grondstof voor synthetisch rubber en als glansmiddel voor kleurenpagina’s in tijdschriften. Het is een industriële olie. Het is geen voedsel!” ?

    • Is rijstolie geschikt goed om in te bakken/ fruturen? Ik heb gehoord dat die ook een hoog rookpunt heeft. Ik vind vergin kokosolie niet lekker om in te frituren en ook te duur daarvoor.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *