Het zoutgebruik in ons voedsel anno 2019: zo zout hebben we het nog nooit gegeten….

In dit artikel ga ook het hebben over zout. Is dat nodig? Ja. Want anno 2019 is ons voedsel zouter dan zout geworden terwijl we jaren geleden werden beloofd dat fabrikanten tenminste hun best zouden gaan doen om het ( soms extreme! ) zoutgebruik in levensmiddelen te reduceren. Als we nu wat steekproeven  nemen, komt er eigenlijk helemaal niets van terecht. Sterker nog, het zoutgebruik lijkt te zijn toegenomen. Natuurijk doen sommige fabrikanten wel hun best, maar het zijn slecht druppels op een hete plaat, als het grootste gros er totaal geen gehoor aan geeft. In dit artikel alles over zout, waar het goed voor is, en waar het niet goed voor is. En…hoeveel zout mogen we eigenlijk maximaal per dag? Is Keltisch en Hymalaya zout beter dan keukenzout? Een verhelderend artikel.

ZOUT DUS.
Laten we even kort uitleggen wat zout is. We zeggen meestal “ keukenzout” De scheikundige benaming is NATRIUMCHLORIDE ( NaCI) Zout is niet hetzelfde/ Natrium is het STOFJE WAT IN ZOUT ZIT. En dat natrium is weer erg belangrijk voor ons. Zo speelt het een zeer belangrijke rol in het regelen van een goede balans in de vochthuishouding, maar ook in het regelen van een goede bloeddruk, en een goede werking van de zenuwcellen en de spieren.
Ons lichaam bestaat voor het grootste deel uit water en zout. Naast dat water en zuurstof is zout onmisbaar en dus essentieel. We zien op verpakkingen vaak bij de voedingswaarden OF zout, of NATRIUM staan, of beiden. Zout bestaat zoals je eerder kon lezen uit NATRIUM en CHLORIDE. Dat zijn twee delen. Concreet houdt dit in, dat zout ongeveer 2,5 x zoveel zwaarder is dan natrium, en dat daar rekening mee moet worden gehouden in voedingswaarden. Vandaar dat veel fabrikanten ervoor kiezen om zowel het natriumgehalte als zoutgehalte te vermelden op hun etiketten. Dit maakt het voor de consument overzichtelijker. Staat er alleen een natrium aanduiding? Dan moet je even omrekenen:
Stel: een product bevat per 100 gram  2 GRAM natrium. 
Dan reken je 2 x 2,5 gram = 5 gram zout.  ( Bijna het maximum van 6 gram zout per dag dus.  1 gram zout = 400 mg natrium, 
Omdat sinds 2016 fabrikanten verplicht zijn op hun etiketten de hoeveelheden zout te vermelden, zien we tegenwoordig vrijwel alleen het totale zoutgehalte in de voedingswaarden lijstjes. Dit is wettelijk vastgesteld, omdat natrium-vermeldingen een vertekenend beeld gaven van de werkelijke zoutgehalten. Want: 1 gram natrium is gelijk aan 2,5 gram zout. Lees jij dus “ NATRIUM: 1 GRAM” dan kun jij je flink vergissen, want de werkelijkheid is dat je dan 2,5 gram zout binnen krijgt terwijl jij vast denkt dat je maar 1 gram eet.
Circa 98 %  van het natrium wat we via ons voedsel binnen krijgen wordt door het lichaam opgenomen. Dit gaat zowel via de dikke als de dunne darm. De nieren zorgen voor de juiste hoeveelheden natrium in het lichaam, wat niet nodig is plas en / of zweet je weer uit, Zo’n 95 % van het zout plassen we uit, de rest verdwijnt via de huid ( transpiratie )

HOEVEEL ZOUT MOGEN WE PER DAG?

Van nature zit er eigenlijk helemaal niet zoveel natrium in ons voedsel. We vinden ze voornamelijk in verse groente en fruit, en in zuivel, maar de grootste bron is toch wel het bekende keukenzout. Geschat  wordt, dat zo’n 20% van de Nederlanders dit zelf aan hun voeding toevoegen. Vroeger was het zout-vaatje / busje dan ook een normaal beeld op de eettafel, en nog steeds vinden we in restaurants en andere eetgelegenheden het bekende peper en zout-stel op de tafels. Ik herinner mij als kind zelfs nog het rode zoutvaatje wat bij ons op tafel stond bij de warme maaltijden. Ongeveer 80% van wat we aan zout binnen krijgen is afkomstig uit ons dagelijks voedsel. Dit is zout, wat door fabrikanten wordt toegevoegd om een product op smaak te brengen en het te conserveren. Zout is namelijk ook een perfect conserveermiddel. Denk aan pekelen, wecken en fermenteren. Zout kan tevens zorgen voor meer structuur, zoals dat in brood gebeurt ( het bekende bakkerszout )
Zout wordt ook in vele andere vormen toegevoegd aan ons eten. O.a:
– in de vorm van bakpoeders ( natrium-waterstof-carbonaat )
– in de vorm van een smaakmaker / versterker ( Ve-tsin , mono-natrium-glutamaat )
– in de vorm van een conservering ( natriumbenzoaten )
– in de vorm van een stabilisator ( natrium fosfaten )
Er zijn verschillende soorten zout. Eerder noemde ik er al eentje: bakkerszout. Dit is zout wat inderdaad voor brood-producten wordt gebruikt en waaraan in Nederland meer jodium mag worden toegevoegd dan keukenzout, waaraan standaard ook jodium wordt toegevoegd. Er zijn er nog meer: ZEEZOUT: daar kom ik verderop uitgebreid op terug en JOZO EN / OF LO SALT zout. Deze laatste zijn zoutmengsels waarin een deel van het natrium is vervangen door kalium en magnesium. Deze mengsels zijn niet geschikt voor mensen met een slechte nierfunctie en / of mensen de bepaalde medicijnen gebruiken als plaspillen en ontstekingsemmers. Lees daarvoor altijd de bijsluiter.
Voor het dagelijkse zoutgebruik ( ADH) zijn adviezen opgesteld. Hieronder een overzicht:

LEEFTIJD                             MAXIMALE HOEVEELHEDEN ZOUT PER DAG IN GRAMMEN

0-6 maanden                       minder dan 1 gram
7-12 maanden                      één gram 
1-3 jaar                                   drie gram
4-6 jaar                                  vier gram
7-10 jaar                                vijf gram
10 jaar en ouder                 zes gram
Zoals je kunt lezen mogen baby’s en peuters en kleuters niet al teveel zout. Dit komt, omdat de niertjes van baby’s en jonge kinderen nog helemaal niet zoveel zout aankunnen. Voeg daarom sowieso NOOIT EXTRA ZOUT toe, ook geen zeezout. In het voedsel zit meer dan voldoende. Eigenlijk zouden we sowieso geen extra zout meer moeten toevoegen. Want het zit méer dan voldoende in ons dagelijks voedsel…
HOEVEEL zout je nu precies nodig hebt, dat is erg lastig vast ste stellen. Dat hangt af van veel factoren. Een aantal factoren zijn:
– de hoeveelheden zout je verliest via de huid / transpireren
– hoe actief je bent
– hoeveel je plast
De advies-waarden zijn dan ook richt-lijnig opgesteld met een zeer ruime marge. Dit, omdat ons voedsel zo extreem veel zout bevat, dat zelfs de meest extreme zweter ( intensief sporten, werken onder zeer warme buitentemperaturen ) niet zo snel een zouttekort op kan lopen.

TEVEEL ZOUT IS ONGEZOND EN GEVAARLIJK

Eerder kon je lezen, dat zo’n 80% van het zout wat wij binnen krijgen afkomstig is uit de producten die we dagelijks kopen en consumeren. Net als suiker zit zout ook zo’n beetje in alles wat je je maar kunt voorstellen, en ook NIET kunt voorstellen. Zoete producten barsten vaak ook van het zout. Veel mensen verwachten bijvoorbeeld niet dat zoete drop heel veel zout bevat. Of dat het in snoepjes zit. Omdat zout, net als suiker en transvetten, behoort tot de goedkopere grondstoffen waar erg veel winst uit valt te kloppen vanwege de multi-functionaliteit, wordt het industrieel ontzettend veel en in schrikbarende hoeveelheden te pas en te onpas toegevoegd. Over de jaren is het in plaats van verminderd alleen maar verveelvoudigd. We zijn gaan wennen aan de zoute smaken, waardoor we he direct zouden missen, als het bijvoorbeeld uit brood gehaald zou worden.
Een beetje zout is niet erg. Sterker, we hebben iedere dag zout nodig. Het probleem is dat het overal in zit, en in te grote hoeveelheden. Daarnaast zijn we afgelopen decennia veel meer gaan eten in een etmaal. We eten eigenlijk de hele dag door omdat het overal voor handen is. We krijgen door teveel eetmomenten dus ook een teveel aan zout binnen.
90 % van de volwassen Nederlanders eet gemiddeld zo’n 5 gram zout per dag, in veel gevallen veel meer. De helft van de volwassenen tussen de 19-70 jaar oud eet per dag zo’n 8,2 gram zout of meer. Dat is “ way-over” de uiterste maximale ADH van 6 gram. Zon 3 tot 3,75 gram zout per dag is ruim voldoende voor de belangrijke functies in ons lichaam optimaal te houden.
We komen niet zo snel zout tekort. Zeker in de Westerse landen komt het eigenlijk nog maar zelden voor. Wel kunnen er door bijzondere omstandigheden zouttekorten in het lichaam ontstaan. Denk daarbij aan bepaalde ziekten. Uitdroging, ernstige diaree of braken. Ook snikheet weer kan zorgen dat we een zouttekort oplopen omdat we veel meer transpireren.
Maar algemeen gezien moeten we ons niet al te druk maken over een mogelijk zouttekort omdat we meer dan genoeg via ons voedsel binnenkrijgen, ook al denk je zelf van niet.  Al eet je nog zo zoutloos mogelijk, dan nog is het risico dat je natrium tekort komt minimaal tot nihil.
We moeten ons veel meer zorgen maken over het TEVEEL AAN ZOUT . Want een te hoge zoutinname kan tot heel erg vervelende lichamelijke klachten leiden en zelfs gevaarlijk zijn voor de gezondheid. Ik noem de meest belangrijkste :
HART EN VAATZIEKTEN
Veel studies tonen dat het eten van teveel zout nadelige effecten geeft op de gezondheid van hart en bloedvaten. Minder tot geen zout consumeren verkleint de kans op hart en vaatziekten aanzienlijk.
VERHOOGDE BLOEDDRUK
Als we teveel zout binnen krijgen dan nodig is, gaat het lichaam vocht vasthouden. Hierdoor komt er veel meer vocht in de bloedvaten te zitten waardoor de druk toeneemt . Ook het hart moet veel harder werken om het bloed rond te pompen. Teveel zout eten verhoogt dus de bloeddruk wat weer kan leiden tot tal van nare ellende in ons lichaam
ZEER SLECHT VOOR DE NIEREN
Zoals je eerder hebt kunnen lezen, regelen onze nieren de hoeveelheden zout in ons lichaam. Als je teveel zout dan nodig is binnen krijgt, moeten de nieren vier keer zo hard werken om dit teveel via de urine uit je lichaam te verwijderen. Voor één keertje wat harder werken , daar zijn je nieren tegen bestand, maar moeten ze non-stop harder werken, dan raken ze op ten duur beschadigd en kan dit leiden tot tal van zeer ernstige aandoeningen.
RISICO OP MAAGKANKER NEEMT MET GROTE SPRONGEN TOE
Er zijn aanwijzingen, dat teveel zout eten het risico op maagkanker verhoogt. Toch is er nog te weinig onderzoek beschikbaar om dit wetenschappelijk hard te maken. Maar er is zeker aandacht voor het verband tussen zout en het risico op maagkanker aangewakkerd.
BOTONTKALKING
Als we teveel zout binnen krijgen, werken de nieren dit er zo snel mogelijk weer uit via de urine. Het teveel aan natruim wordt echter SAMEN MET CALCIUM uit geplast. Consumeer je al te weinig calcium ( bijvoorbeeld omdat je lactose / caseïne intolerant bent of veganistisch leeft ) dan kan dat zorgen voor een tekort aan calcium/ KLIK HIER om te lezen waarom je calcium hard nodig hebt , zeker ter preventie van botontkalking. Eet je trouwens meer dan voldoende calcium, dan hoef je je niet druk te maken.

HOE ZIT HET NU MET KETISCH ZEEZOUT EN HYMALAYA ZOUT?

We kunnen het vanwege de gezonde trends tegenwoordig gewoon in de supermarkten kopen: Keltisch zeezout en hymalaya zout. Nog niet zo lang geleden kon je dit “ speciale zout” kopen in biologische en natuurvoedingswinkels. Zowel Keltisch zeezout als hymalaya zout wordt gezien als een gezonder alternatief op keukenzout. Dit komt, omdat deze meer mineralen bevatten. Ik zelf kies voor Keltisch zeezout rechtstreeks uit Bretagne . Alhoewel ik eigenlijk nooit zout gebruik, heb ik altijd wel een potje Keltisch zeezout in huis. Soms staat het jaren, maar als ik echt ergens zout in nodig heb, gebruik ik het.
Er is veel discussie over het gezondere aspect van Keltisch en Hymalayazout t.o.v keukenzout. Mijn collega JUGLEN ZWAAN heeft zich er in 2015 /2016 in vast gebeten en zijn relaas is veelzeggend. Hij heeft Keltisch zeezout in een LAB laten analyseren. KLIK HIER wat zijn bevindingen zijn.
Ik kan het alleen maar eens zijn met Juglen. Ik denk zeker niet dat Keltisch zeezout een vrijbrief is om meer zout te kunnen eten, want zout blijft zout. Maar er zijn wel degelijk verschillen te vinden tussen gewoon keukenzout en Keltisch zeezout en hymalayazout. Of je nu gewoon zout, zeezout, Keltisch zeezout of hymalayazout gebruikt, het grote advies blijft GEBRUIK ZOUT MET MATE. 
Dit geldt ook voor SOLE. Dit is een drankje wat door veel mensen ( voornamelijk s’morgens op de nuchtere maag ) wordt gedronken. Dit wordt gemaakt van wat scheppen Keltisch zeezout met water vermengd. Dit is alleen aan te raden, als je wezenlijk aangetoonde zouttekorten hebt of kunt oplopen door bijvoorbeeld langdurige ziekte waarbij je veel last hebt van diaree en braken. Het is zeker NIET VERSTANDIG om dit primitief iedere morgen te drinken. Zeker als je verder voldoende groente en fruit eet, is dit absoluut NIET NODIG. Groente en fruit zijn, bij tenminste 500 tot 1000 gram per dag de meest perfecte bron van mineralen. De opneembaarheid van deze mineralen zijn erg groot.
Omdat ik iedere dag bijna 2 kilo groente eet, gebruik ik geen zout en mijd ik het ook uit mijn voeding. Ik eet niets uit pakjes en zakjes, ik maak alles zelf, wat het zoutgebruik ook aanzienlijk vermindert in een eetpatroon.

ZOUTLOOS KOKEN EN BAKKEN

Toen mijn vader in de jaren tachtig een hart-infarct kreeg, zette mijn moeder het hele gezin direct op een zoutloos bestaan. Het rode zoutvaatje verdween van tafel en er werd niets meer gezouten. Da was in het begin een weekje wennen, maar dankzij deze ( grotendeels ) zoutloze opvoeding mis ik geen zout en vind ik het smerig ( kokhalzend smerig ) als ik bijvoorbeeld een paar sperziebonen uit blik eet. Mijn vader is helaas veel te vroeg overleden aan een hartstilstand, hij was 47 jaar. Dit betekende voor mij een omslag in mijn leven, en ben mij na zijn dood pas echt goed gaan storten op gezonde voeding en diëtiek. Mijn vader was een echte Bourgondiër, hij was dol op zoute haring, zoute friet, en at graag rookworsten van de HEMA. Het was een hartige klant, en kreeg daardoor toen al ( jaren 80) teveel zout binnen wat zeker heeft bijgedragen aan zijn hartproblemen. Ook rookte hij en dronk hij graag een biertje. Dat roken, daar stopte hij gelukkig na zijn infarct wel mee, maar de rest….dat kon hij helaas nooit afzweren. Afijn, ik weet als geen ander wat een teveel aan zout kan veroorzaken.
Zelf kook en bak ik nooit met zout. Het was vroeger heel gewoonlijk, om geschilde aardappelen te zouten en dan te koken. Dit gebeurt nog steeds. Het wordt voornamelijk gedaan, om de aardappelen op smaak te brengen. Ook het hippere wokken en roerbakken gebeurt of met een flinke snuf zout, of een flinke scheut sojasaus, wat ook bestaat uit zout,.
Het zelf toevoegen van zout zorgt ervoor dat we zouter dan zout eten en drinken.  In vrijwel alle gevallen is zout toevoegen tijdens het koken en bakken niet nodig. Nog steeds komt in veel recepten zout toevoegen in de ingrediëntenlijsten voor, dit wordt voornamelijk toegevoegd voor smaak. Of we strooien ontiegelijk vel zout over zelfgebakken patat / friet en gebakken aardappeltjes. Ons vlees wordt ook vaak gepekeld in zout. Het is in principe allemaal in de meeste gevallen niet nodig. Je kunt ook met kruiden en specerijen heel veel smaak toevoegen.
Probeer daarom eens te bakken en te koken zonder zout. Het zal in het begin vast even allemaal wat flauwer van smaak zijn, maar na 2 x zoutloos koken en of / bakken wen je zeer snel aan de ECHTE smaken . Onthoud ook, dat je door het toevoegen van zout veel pure smaken totaal naar de achtergrond laat verdwijnen in gerechten en baksels. Ik kan mij nu niets voorstellen bij het toevoegen van zout aan mijn baksels. Ik doe dit dan ook echt zelden. Mijn smaakpapillen zijn zoutloos ingesteld 😉 Zodra ik iets zouts eet krijg ik meestal het ” klap-in-het-gezicht” effect. Zout wen je aan. Dankzij al ons zoute voedsel is de zoute smaak gewoonlijk geworden. Als je zout uit je voeding schrapt merk je, dat echte pure smaken zoveel lekkerder zijn. Je proeft alles nét even meer. Het is net zoals stoppen met roken. Je proeft dan ook opeens zoveel meer. Ik ben dol op al die pure smaken. De echte aardse smaak van rode biet, de smaak van spinazie, de anijssmaak van venkel, de zeer bijzondere zoete smaak van zoete aardappelen en pompoen….het komt 10 x beter bij je binnen als je het niet bedekt met een kilo zout.
Bovendien zijn kruiden en specerijen knetter-gezond. Je kunt ze ongelimiteerd gebruiken in de meeste gevallen, en het heeft zoveel smaaknoten dat er voor iedereen wel een verfijnde smaak bij zit. Vers en vers gedroogd hebben de voorkeur. Let bij het kopen van kruiden en specerijen ook op de ingrediënten. In vrijwel alle kant en klaar kruidenmixen vind je bijvoorbeeld enorme hoeveelheden zout ( klik hier )

Een reactie op “Het zoutgebruik in ons voedsel anno 2019: zo zout hebben we het nog nooit gegeten….

  1. Mooi stukje.
    Toen ik zelf ging koken vergat ik het zout, waar mijn ouders gek op waren, bij het koken. Wist ik veel…. Nu valt het na jaren telkens op dat veel bewerkt eten te zout is om lekker te zijn.
    Maar ondertussen kan ik wel genieten van een stukje droge metworst of een boterham met vlees.
    Niet jou ding, maar ieder zijn meug.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *