Stamppotten tijd! Met heerlijke veganistische stamppot-recepten!

Zodra de kou inslaat na de gure herfstperiode, zien we de reclames weer voorbij komen…..Lidl heeft een leuke commercial met een stamppotten-liedje ( STAMP! STAMP! STAMP! ) en ook de soep-fabrikanten zetten hun troeven weer in ( snert en tomaten soep)  We zijn nog echt fan van stamppotten in de wintermaanden, ondanks dat de winters lang zo koud niet meer zijn en we meer verknocht zijn geraakt aan pasta’s. De bekende boerenkool stamppot met een vette rookworst en een kuiltje jus is ieder jaar weer ongekend populair in de wintermaanden om op tafel te zetten. Er zijn maar weinig mensen die geen stamppotten lusten. En terecht, want het is lekker, snel klaar en goedkoop. Zeker de immigranten in ons land vragen zich wel eens af, wat stamppotten nu precies zijn, en waarom we er zo dol op zijn. In dit artikel alles over stamppotten en lekkere recept ideetjes!

WAT ZIJN STAMPPOTTEN?

Dat buitenlanders raar opkijken als we spreken over stamppotten is niet zo raar, want het gaat om een echt Nederlands en Belgisch traditioneel gerecht. In België noemen zij het STOEMP. Tegenwoordig bestaan stamppotten uit meerdere ingrediënten, maar traditioneel bestond een stamppot uit gekookte aardappelen en groente. Dit werd gekookt en met een stamper fijn gestampt. Meestal werd er nog een klontje boter, peper en zout aan toegevoegd. Later kwam daar pas het stukje vlees bij, zoals de rookworst en de uitgebakken spekjes. In het midden wat de berg stamppot werd een kuiltje gemaakt wat werd gevuld met jus. Dit was een jus wat werd getrokken uit diverse vleessoorten. Het werd vroeger gezien als een restje opmaken, omdat het vleesvocht niet verder werd gebruikt. Later merkten zij dat het enorm smakelijk was over een stamppot.
Stamppot kan worden gemaakt met alle denkbare groente. Vroeger werd er voornamelijk boerenkool gebruikt, later kwam daar zuurkool bij. Inmiddels zijn er heel veel stamppot-variateiten. Allen zijn verschillend van samenstelling, zo kan er worden gekozen voor vlees ( worst, spek ) door de stamppot, of gekookte eieren. Kaas wordt ook steeds populairder om door een stamppot te verwerken. De mogelijkheden zijn eindeloos, zolang de basis maar bestaat uit aardappelen en groente. Tegenwoordig wordt er ook veel voor aardappel-vervangers gekozen vanwege de zetmeel, zoals zoete aardappel, aardpeer, yam, cassave, en koolraap.
Inmiddels zijn de stamppotten ook internationaal opgepikt, en zien we in Europa en in Amerika ook steeds meer “ STAMPS” in de Amerikaanse keukens verschijnen. Toch blijven de echte Nederlandse stamppotten de koplopers. Welke zijn er zoal? Ik noem de meest bekendste :
STAMPPOT ( RAUWE ) ANDIJVIE
Er kan hier worden gekozen voor rauwe andijvie of gekookt. Meestal wordt er gekozen voor rauw omdat de groente behoorlijk slinkt als het wordt gekookt. Er worden vaak uitgebakken spekjes en kaas door de stamp geroerd. Het wordt ook wel eens STIMPESTAMP genoemd.
STAMPPOT BOERENKOOL
Ook hier kan worden gekozen voor rauw of gekookt, maar in dit geval wordt weer meer gekozen voor gekookt omdat boerenkool rauw best taai kan zijn. De stelen worden vaak ook gebruikt omdat deze een zoete smaak hebben. Bij deze stamppot wordt traditioneel een rookworst geserveerd, maar kan ook worden gereserveerd met boeren-metworst en spek.
HETE BLIKSEM
Dit is een “ anders dan anders” stamppot, want de basis heeft geen groente  maar appel. Door de appels wordt de stamppot ( met aardappelen) vochtiger waardoor het veel langer warm blijft. Vroeger werd dit vooral gedaan om langer van de warmte te genieten bij kou. Meestal worden er spek en / of bloedworst doorheen gemengd. Op hete bliksem zijn erg veel variëteiten bedacht, zoals donder en hete bliksem, waar peer aan wordt toegevoegd.
STAMPPOT ZUURKOOL
De zuurkool wordt altijs apart gekookt van de aardappelen, omdat het zuur uit het zuurkool het garen van de aardappelen belemmert. Het wordt dus eerst afzonderlijk gekookt en daarna samen gestampt. Traditioneel wordt de zuurkool stamppot gereserveerd met een rookworst.
HUTSPOT / PEEN & UI
In Rotterdam ( waar ik vandaan kom en nog steeds woon ) heet het “ peen & ui” maar oorspronkelijk heet het hutspot. Het is een stamppot op basis van aardappelen, gekookte wortels en uiten. In België noemen ze het WORTELSTOEMP. Er wordt meestal klapstuk of rookworst bij geserveerd.
BLOTE BILLETJES / KINDERTJES IN HET GRAS
Zeer grappige benaming voor een stamppot wat bestaat uit aardappelen, gekookte snijbonen en gekookte witte bonen. De aardappelen en de snijbonen worden samen gestampt en daar worden de witte bonen doorheen geroerd. De witte bonen staan voor de billetjes, of de kindertjes.
Naast deze traditionele stamppotten zijn er ontzettend veel variaties. Zo bestaat er een stamppot hawai, met ananas en appel in plaats van groente, een spinazie stamppot aangemaakt met wat room, diverse stamppotten met bonen / peulvruchten, en veel stamppotten met fruit. Dat is het leuke: je kunt je fantasie compleet los laten, en het is een perfecte manier om kliekjes te verwerken. Alles bij elkaar kun je dan een RATJETOE STAMPPOT maken. Maak bijvoorbeeld eens een ratjetoe van aardappelen, groente en rozijnen erdoor. Verrukkelijk.

GEZOND EN GOEDKOOP

Naast dat het erg lekker is, is het ook knetter-gezond * ( * afhankelijk wat eraan wordt toegevoegd ) In basis bevat een stamppot veel groente en aardappelen. Als we daar gezonde dingen aan toevoegen kan een stamppot een volwaardige maaltijd worden. Stamppotten zijn ook zeer vullend en voedzaam waardoor je zeer snel verzadigd bent en dankzij de complexe koolhydraten niet snel weer honger zult krijgen na een bord . Daar zijn de stamppotten  oorspronkelijk voor bedacht, om ons in de koude winterperiode voldoende energie te bieden om bijvoorbeeld warm te blijven / op lichaamstemperatuur. Ook werd het gezien als een zeer goedkope maaltijd. Aardappelen en groente werd gewoon van het land gehaald en vlees werd verzorgd door zelf te slachten. Later kwamen daar pas de luxere vleessoorten bij zoals worst en spek.
Tegenwoordig kunnen we heel veel kant en klaar kopen. Zakken voorgesneden wortel en ui, boerenkool, kant en klare magnetron stamppotten, en zelfs kant en klaar stamppot-pakketten. Dit laatste vind ik wat overdreven, omdat dit onnodig veel verpakkingsmateriaal kost. We kunnen gerust losse onderdelen kopen, zoals aardappel, groente en ui. Hoe dan ook, het toont dat de stamppot nog altijd immens populair is. Er zijn zelfs hele stamppot buffetten te bestellen op feesten en partijen.

HOE VOEDZAAM EN GEZOND ZIJN STAMPPOTTEN?

Stamppotten werden vroeger voornamelijk gegeten in de koudere seizoenen om warm te blijven. Stamppotten zijn zeer rijk aan energie die ons o.a op een juiste lichaamstemperatuur kan houden. Omdat de stamppotten vrijwel altijd bestaan uit complexe koolhydraten ( groente, gekookte aardappelen ) wordt deze energie geleidelijk afgegeven waardoor we zeer lang verzadigd zijn. Stamppot wordt ook wel een “ zware kost” genoemd. Het vult gigantisch terwijl je veel goede voedingsstoffen binnen krijgt. Het is uiteraard wel afhankelijk van wat je toevoegt aan de basis ( aardappelen en groente) Sommige vleessoorten bevatten veel verzadigde vetten en worden verkeerd bereid ( bijvoorbeeld in veel teveel bakvet ) waardoor een stamppot ongezonder kan worden. Door met lekkere kruiden en specerijen te werken, en bijvoorbeeld peulvruchten toe te voegen in plaats van vlees, zorg je voor een toename aan voedingsstoffen, terwijl je er flink “ vol” van kan gaan zitten. Het is meest verstandig om voor magere vleessoorten te kiezen, zoals kip en kalkoen. Vis smaakt ook voortreffelijk in een stamppot, met name zalm is zeer geschikt om in een stamppot te verwerken. Pas een beetje op met modder-vette rookworsten en spekjes. Dit kan naast ongezond ook zeer zwaar op de maag vallen waardoor je last kunt krijgen van het eten van stamppotten. Hou het voedzaam en licht, om je maag / spijsvertering niet van streek te maken.

HEEFT EEN KANT EN KLAAR PAKKET VOORDELEN?

Die kant en klare pakketten zie ik steeds vaker in de supermarkt liggen. Goddank doen biowinkels daar ( nog ? ) niet aan mee, waarschijnlijk omdat zij het net zo nutteloos vinden als ik. Ik zie geen voordelen. Alleen nadelen. Het is :
– duur betaald
– slecht voor het milieu
– dwingend, omdat je niet zelf kunt kiezen voor je eigen ingrediënten
– vaak niet voldoende voor het aantal personen waarvoor het is berekend
– sneller bederfelijk, omdat veel wordt gesneden, of bij elkaar gezet , elkaar kwetsbaar maken voor bederf
Ook is het niet sneller. Als je van tevoren jouw eigen gekozen ingrediënten op een briefje schrijft kun je deze direct los uit het schap pakken. Thuis kost het dezelfde bereidingswijzen en tijd, daar win je dus ook al niet veel extra tijd mee. Het is wel vreselijk duur betaald, want vergeet nooit dat je aan al die verpakking-onzin meebetaalt en je daarmee ook mee betaalt aan het belasten van het milieu. Bepaal het lekker zelf, zou ik zeggen 🎃😊 en laat die pakketten lekker liggen waardoor ze hopelijk vanzelf weer zullen verdwijnen vanwege te weinig animo.
Je zou kunnen redeneren, dat je geen grote eter bent, of dat je alleenstaand of met zijn tweetjes bent en zoveel verse inkoop niet op kunt eten. Ook dat is dit geen reden om de kant en klaar meuk in te kopen. Je kunt bereide stamppotten namelijk perfect in porties invriezen. Zo heb je altijd een portie stamppot bij-de-hand!
In veel vers-pakketten vinden we de raarste dingen. Van blikken tot bouillonblokjes. Dat is uiteraard onzin, peulvruchten kun je gedroogd zeer voordelig inkopen, en ook koken en invriezen in porties. Bouillonblokjes kun je natuurlijk apart inkopen ( zonder gist extracten en smaakversterkers ) en deze jaren bewaren. Dit is geen noodzaak om in een pakkeet te kopen.
Blik geeft ook een ander nadeel. De blikken in deze pakketten zijn minder beschermd tegen vallen en stoten, ze zijn meer kwetsbaar, waardoor er gemakkelijk een deuk in het blik komt. De blikken hebben een coating van binnen, die dan los kan laten, waardoor het in de producten in het blik terechtkomt, deze kunnen o.a weekmakers bevatten. Kortom: laat deze onzin staan, en koop alles vers en “ los” in.

INSPIRERENDE MEUKVRIJE / VEGAN RECEPTEN!

Stamppotten van nu bevatten altijd wel iets van vlees, kaas of eieren. Dit is een “ no-go” voor veganisten. Om de veganist ook volop van stamppotten te laten genieten, heb ik een aantal zeer lekkere stamppot-recepten bedacht. Daarnaast zijn ze 100% meukvrij ( geen gluten, lactose / caseïne, suiker ) en heb ik ter vervanging voor de pieper andere heerlijke alternatieven gebruikt waardoor de recepten ook toegankelijk zijn voor mensen die graag op hun koolhydraten letten. De recepten zijn goed voor een flinke pan, goed voor 4-6 personen. Je kunt stamppot ook invriezen, zodat je , als je geen grote eter bent of alleenstaand, de stamppot in porties kunt invriezen. Gemakkelijk om bij-de-hand te hebben!
STAMPPOT RODE KOOL
Een stamppot met rode kool wordt ook wel eens “ blauwe Jan” genoemd, omdat de kleur snel blauw wordt. Als basis kun je zoete aardappelen en rode kool gebruiken. Uiteraard vers, en niet uit een potje. Dat bestaat voornamelijk uit suiker. Je maakt het zeer eenvoudig zelf. Wist jij, dat er in een pot Rode kool ( zonder appel) maar liefst 7 gram suiker zit per 100 gram? Met appel ligt het suikergehalte zelfs op een gemiddelde 14 gram per 100 gram. Rode kool uit blik/pot is zo’n typische populaire groente wat graag uit blik/pot wordt gegeten. Je weet dus nu waarom. Suiker. Maak het dan ook liever zelf!
DIT HEB JE NODIG:
  • een rode kool ( kies liefst voor biologisch en van Hollandse bodem)
  • twee eetlepels erythritol suiker of een eetlepel stevia sweet Xtra ( naar smaak toevoegen)
  • bruine rijstazijn of natuurazijn
  • een snufje keltisch zeezout
  • een halve eetlepel biologische maïzena, of aardappelzetmeel, of tapiocameel + wat water

ZO MAAK JE HET:

Snij de kool in stukken en maal deze fijn in de keukenmachine. Vul een ( liefst gietijzeren) pan met water en gooi de kool erbij. Breng aan de kook. Zet het vuur nadat het begint te koken laag en laat ongeveer 3 minuten doorkoken. Giet af.  Maak een papje van de maïzena en water. 
Besprenkel de rode kool met een flinke scheut azijn, en voeg de rest van de ingrediënten toe. Roer alles goed door. Bewaren in een glazen pot in de koelkast. Voor de stamppot stamp je door de rode kool ongeveer 4 gekookte zoete aardappelen in de schil. Je kunt zoveel rode kool toevoegen als je wenst. Je kunt er nog van alles aan toevoegen zoals jackfruit, kikkererwten en geweekte/ uitgelekte rozijnen. Je kunt uiteraard ook stukjes appel toevoegen. Kook deze altijd afzonderlijk, omdat appelvocht de garing van rode kool kan belemmeren. Kook de stukken appel in de schil beetgaar, en spatel ze door de rode kool.
 
BLOTE KIKKERTJES IN HET GRAS
Mijn variant op de blote-billetjes-in-het-gras! 😊 Met snijbonen, koolraap en kikkererwten! Ik heb er wat jackfruit voor de vlees-bite doorheen gestampt.  Wat heb je precies nodig?
– 500 gram snijbonen, in dunne reepjes gesneden
– een koolraap, in stukken
– 400 gram geweekte / gekookte kikkererwten
– 200 gram jackfruit
– een klein uitje, fijn gesnipperd
Kook de snijbonen en de koolraap samen gaar in ruim water, giet af. Laat een klontje zuivere kokosolie in de koekenpan smelten, en fruit de ui glazig, voeg daarna het jackfruit toe en roer-bak kort door. Je kunt het mengsel mee stampen met de koolraap en snijbonen, maar ook door roeren. Roer de kikkererwten door de stamppot, en overgiet met de jus ( of maak een kuiltje ) 
 
STAMPPOT ZUURKOOL POMPOEN
Zuurkool en pompen laten zich geweldig combineren. De zoet-zure smaaknoten maakt de stamppot niet alleen bijzonder lekker maar ook extra voedzaam. Je kunt ieder gewenste pompoensoort gebruiken, zoals de oranje Hokiado of de lespompoen. Laat de pompoen in de schil, snij hem in grove stukken en verwijder de zaadlijsten. Kook ze in ruim water beetgaar, en laat uitlekken. Je kunt biologische verse zuurkool uit het vat uit de biowinkel kopen, maar ook zelf maken. KLIK HIER om naar het recept te gaan. Gebruik zo’n 500 gram zuurkool in dit recept. Wat heb je nog meer nodig?
– een pompoen, gesneden en gekookt / uitgelekt
– 500 gram homemade zuurkool of verse biologische zuurkool, gekookt en uitgelekt
– een ui, gesnipperd
– een teentje verse knoflook, uitperst
– een snufje verse nootmuskaat-rasp of poeder
– 200 gram tempeh, in kleine stukjes gesneden
– een klein beetje Aminos / sojasaus / tamarisaus
Stamp de pompoen en zuurkool goed tot een puree. Laat de stukjes tempeh in de Aminos  kort marineren.  Fruit in een koekenpan met een erwtje zuivere kokosolie de ui en knoflook glazig. Voeg de tempeh toe en roer-bak kort aan. Roer de massa door de stamppot en bestrooi met wat nootmuskaat.
STAMPPOT KNOLSELDERIJ /SPERZIEBONEN
Bijzonder stamppotje! En supersnel klaar! In plaats van de aardappelen is er knolselderij gebruikt wat de stamppot een verfijnde smaak geeft. Door de sperziebonen in hele kleine stukjes te snijden , kunnen ze lekker worden mee gestampt door de knolselderij. Snij de knolselderij in stukken en kook in ruim water gaar, giet het kookwater af. Doe hetzelfde met de fijn gesneden sperziebonen, even in ruim water koken en afgieten. De basis is dan klaar. Wat heb je nog meer nodig?
– 500 gram fijn gesneden sperziebonen 
– een knolselderij
– 200 gram jackfruit
– een ui, fijn gesnipperd
– twee eetlepels Italiaanse kruiden
– een snufje Keltisch zeezout + een snufje zwarte peper
Fruit de ui in een koekenpan met een erwtje zuivere kokosolie glazig, voeg de stukjes jackfruit en de kruiden toe en roer-bak kort door, tot alles is gegaard. Stamp de knolselderij en sperziebonen tot een puree en spatel de massa uit de koekenpan, inclusief bakvet , door de puree.
BROCCOLI / KNOLSELDERIJ STAMPPOT
Bij mij staat er iedere dag een stronk broccoli op mijn menu. LEES HIER waarom dit echt een heel gezond idee is. Boccoli smaakt heerlijk door een stamppot. Snij een grote stronk broccoli in stukken en kook deze in ruim water gaar, giet het kookvocht af. Doe hetzelfde met een knolselderij. Je basis is klaar. Wat gaat er nog meer door?
– een grote stronk broccoli
– een knolselderij
– 200 gram tempeh, in reepjes gesneden + wat Aminos / tamari / sojasaus om de reepjes in de marneren
– een ui, fijn gesnipperd
– twee eetlepels provinciaalse kruiden
– een koffiekopje geweekte/ uitgelekte rozijnen
 Zet de reepjes tempeh kort in een marinade van Amins of sojasaus of tamari. Fruit de ui in de koekenpan met een erwtje zuivere kokosolie glazig. Voeg de tempeh en kruiden en rozijnen toe en roer-bak kort door, blijf de massa continu bewegen, zodat de rozijnen niet verbranden. Stamp de knolselderij en de broccoli tot puree, en meng het mengsel uit de koekenpan erdoor.
VEGAN STAMPPOT BOERENKOOL
Boerenkool stamppotten eten we liefst met rookworst en / of spekjes. Om de spekjes te vervangen heb ik tempeh gebruikt die ik eerst in stukjes/ blokjes heb gesneden en daarna in een marinade heb gezet, en zeker 24 uur heb laten trekken in de koelkast. Dit hoeft uiteraard niet, maar het geeft wel de meeste smaak en het “ spek” element in deze veganistisch boerenkool stamppot. Als je snel wilt, kun je dit ook beperken naar een uurtje. Voor de marinade heb je nodig
25 ml sojasaus
– een eetlepel kerrie masala
– een eetlepel ras el hanout kruiden
– een theelepel komijnpoeder
– een eetlepel gesmolten zuivere kokosolie
De kokosolie zal in de koelkast terug gaan stollen, dat is niet erg. In de koekenpan smelt dit direct weer terug. Laat in de koekenpan ook een erwtje zuivere kokosolie smelten en bak de tempen-blokjes direct uit de koelkast in de pan gaar, onder voortdurend bewegen.
Je hebt verder nodig voor de stamppot:
– 500 gram verse boerenkool, gesneden en gekookt in ruim water, uitgelekt
– een koolraap, in stukken , gekookt en uitgelekt
Stamp de boerenkool en koolraap door elkaar en spatel de tempeh erdoor.

5 Reacties op “Stamppotten tijd! Met heerlijke veganistische stamppot-recepten!

  1. Fijn! Wat is het verschil met tofu en tempeh? Tofu is zurig en vond het niet lekker, is tempeh dan een betere optie?

  2. Vraag 1: wat is jackfruit?
    Vraag 2: waarom zoet én zuur aan rode kool toevoegen?? Heft dat elkaar niet op? Ik voeg aan rode kool altijd laurierblad en kruidnagel toe, in poedervorm… lekker en smaakvol!

  3. Een favoriet van mij staat er niet bij, namelijk preiprol. Heel goed vegataries te maken met kaas erdoor en gekookt eitje erbij en veganistisch met gebakken tempeh

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *