….Of je wortels lust!!!! Alles over wortels en hoe gezond ze zijn`!

“ …heb je ooit een konijn met een bril gezien? ‘   “ …..ik ben op dieet dus ga ik lekker aan worteltjes knagen…”   “ …wortels schieten”

Het zijn zomaar wat uitspraken waarin wortels de hoofdrol spelen. Wortels zijn bijna de eerste groente die aan baby’s wordt gegeven. Er zijn inmiddels zoveel soorten / benamingen dat we door de wortels de wortels niet meer zien 😉 En om het allemaal nog gemakkelijker te maken zijn ze er ook nog eens in alle kleuren van de regenboog. In dit artikel ga ik alles over de wortel vetellen, Waarom is hij zo gezond en klopt het dat ze goed zijn voor ons zicht ?
IMG_4641

DRIE SOORTEN

Wortelen zijn onder te verdelen in drie soorten:
* waspeen
* bospeen
* winterpeen
Waspeen bevatten geen groen meer en zijn al voor ons schoongemaakt. Bospeen zijn, zoals de naam zegt, nog rijk aan groen. De winterpeen zijn de grootste penen en bevatten vrijwel altijd geen groen meer. In biowinkels vind je vaak nog wel groen aan de winterpeen. Wortel en peen zijn dus gewoon dezelfde benamingen voor hetzelfde gewas. Met “ wortel” wordt enkel de wortel bedoeld, en met peen bedoelen we de wortel met het loof/ groen. Van de wortel bestaan er vele kleurrijke varianten zoals geel, paars, rood en witte.
Ongeveer 400 jaar geleden hebben twee boeren nabij Hoorn een lokale gele wortel gekruist met een Afrikaanse rode. Hieruit kwam de bekende oranje wortel uit voort. -Deze oranje wortel werd gekweekt om het Oranje Huis te eren.
Er zijn verschillende rassen bospeen, maar in Nederland gaat het vooral om de Amsterdamse “ Bak” Ieder land heeft zo zijn eigen favoriet en hierdoor zijn er talloze rassen ontstaan die soms zelfs voor de echte kenner maar moeilijk uit elkaar zijn te houden. Wortels zijn twee-jarig. In het eerste jaar maakt het eetbare, zoetachtige wortels. Wortels vallen onder de groente.
IMG_4643

GEZOND?

Oranje wortels zijn meer dan gezond. Ze hebben terecht een zeer gezond imago.De gezonde voordelen verschillen echter van kleur wortel. Zo bevatten paarse en gele wortels bijvoorbeeld veel meer polyfenolen dan oranje wortels.
Algemeen gezien zijn wortels rijk aan biotine en vitamine K. Ze zijn in het bijzonder erg rijk aanprovitamine A in de vorm van bétacaroteen. PRO vitamine wil zeggen dat de vitamine in het lichaam wordt omgezet. Dit bétacaroteen zorgt ook voor de oranje kleur. Dit zelfde bétacaroteen vinden we bijvoorbeeld ook in oranje pompoen en zoete aardappelen. De provitamine heeft gezorgd voor het gezonde imago voor onze ogen. Het zorgt voor de aanpassing van de ogen in het donker . Als we deze provitamine tekort komen kunnen we nachtblind worden. Bétacaroteen heeft ook een zeer gunstige invloed op de bloedvaten., Dit komt omdat het een erg goede antioxidant betreft.
Recent is er door de Wageningen Universiteit een tien-jarig onderzoek afgesloten waaruit blijkt dat het eten van oranje wortelen het risico op hart en vaatziekten met maar liefst 35% laat  dalen.
IMG_4640
Andere studies brachten aan het licht dat wortelen het vermogen hebben om het cholesterol en het risico op prostaatkanker te verlagen.
Wortels zijn rijk aan flavonoïden. Flavonoïden zijn geen voedingsstoffen, maar antioxidanten. Deze zorgen ervoor dat vrije radicalen geen schadelijke effecten meer kunnen hebben. Vrije radicalen ontstaan van nature in ons lichaam tijdens het proces van zuurstofverwerkingen. Zuurstof hebben we uiteraard nodig, maar een heel klein deel van het zuurstof dat ons lichaam binnenkomt, wordt omgezet in vrije radicalen. Die kunnen schade aan organen en ontstekingen veroorzaken. Antioxidanten gaan dat proces tegen. Dit is wetenschappelijk bewezen door EFSA (European Food Safety Authority). Flavonoïden zouden ook andere positieve gezondheidseffecten hebben, maar die effecten zijn nog niet bewezen.
IMG_3171-1200x800
We vinden ook B vitaminen terug in wortels. Onder andere vitamine B1, B2 en B6. Deze vitamine speelt een rol bij de opbouw van het immuunsysteem, ontstekingen, spijsvertering, zenuwstelsel en hormoonhuishouding. Vitamine C versterkt je immuunsysteem en je vaatsysteem waarmee het hart- en vaatziekten voorkomt. Kalium speelt een rol tegen  botontkalking. Calcium ook maar dat alleen is niet genoeg. Oo kalium speelt hier een belangrijke rol. Als je dit mineraal onvoldoende inneemt kan dit leiden tot osteoporose. Een geode calcium balans helpt tegen hoge bloeddruk. Tevens verkleint het de kans op een beroertes, versterkt het vaatsysteem en verkleint het risico op hart- en vaatziekten.

Vezels zitten ook voldoende in wortels. Deze vezels zijn vooral voor een gezonde darmflora een rol. Daarbij reguleren de vezels ook de suikerspiegels zodat deze gebalanceerd zijn en de pieken

Wortels bevatten niet veel suikers. Dat is best opmerkelijk omdat ze wel aardig zoet smaken. Per 100 gram bevatten wortels zo’n 4 gram suikers. Ze worden wat zoeter van smaak als ze worden gekookt. Daarom worden gekookte wortels altijd aan baby’s en kinderen gegeven. 
IMG_4638

HOE HAAL JE HET BESTE UIT WORTELS?

Door wortels eerst te koken, wordt het aanwezige bétacaroteen beter opneembaar. Het is dus wijs om worteltjes zeer kort even te stomen of te koken. Voor het meest optimale behoud van de voedingsstoffen kun je wortels het beste na het koken in stukjes snijden.
Vroeger werd en al roomboter en/ of olijfolie toegevoegd aan gekookte worteltjes. Dit verbetert de opname namelijk ook aanzienlijk. Maar het verhoogt ook de voedzaamheid
Wortels zijn op zijn zoetst als ze worden gestoomd of gekookt. Dit wordt erg gewaardeerd door kinderen, die de aardse wortelsmaak van een rauwe wortel niet vaak kunnen waarderen. 
IMG_4636

HET LOOF IS EETBAAR EN GEZOND

Bospeen kan enorme bossen loof ( het groen aan de wortel) bevatten. Veel mensen denken dat dit giftig is en dus niet eetbaar, maar dat is onjuist, Sterker nog,, het loof is supergezond. Het is bijvoorbeeld extreem rijk aan vitaminen en mineralen.
Wortelloof zit vol met Chlorofyl , eiwitten, en mineralen als calcium, kalium en magnesium. Wortelloof lijkt qua voedingswaarden erg op boerenkool, en we weten van boerenkool hoe gezond deze is. 
Wortelloof smaakt licht bitter en zeer kruidig. Het is daarom een enorm goede smaakmaker in tal van gerechten. Het is echter verstandig om biologische bospeen te kopen als je het loof ook wilt gebruiken. Omdat het loof vaak niet wordt gegeten kan het erg zijn bespoten met pesticiden. Kies daarom liefst voor biologische bospeen. 
Het loof laat zich het beste combineren met zoete smaken. Denk daarbij aan zoet fruit, gember en kaneel. In smoothies is wortelloof een zeer rijke aanvulling. Je kunt het gebruiken als een bladgroente. Kook het loof bijvoorbeeld gewoon mee met de wortel of kook het mee in soep. Overigens : Wortels blijven minder lang vers als het loof nog aan de wortel zit. Dit komt, omdat de loof het vocht uit de peen onttrekt.  Snij het loof na aankoop dan ook van de wortels en bewaar de wortels in de koelkast. 
 
IMG_4645

KOPEN, BEWAREN

Het loof van bospeen moet mooi en frisgroen van kleur zijn. De wortels moeten stevig aanvoelen en niet buigzaam. Een verse wortel moet direct breken als je hem buigt.  Je kunt wortelen het beste bewaren in een BPA vrije plasticzak in de groentelade van de koelkast. Daar blijven ze ongeveer 4-6 dagen goed. 
Bewaar wortelen nooit in de omgeving van appels , deze scheiden een gas af wat de wortelen zeer bitter maakt. 
Winterpeen bewaar je buiten de koelkast op een koele plek. Daar kunnen ze 4-6 weken houdbaar blijven.
Zijn de wortels toch slap geworden? Leg ze dan kort in een bak met ijswater.
 
Veel mensen schillen / schrappen wortels schoon. Dit moet je niet doen, want je schilt en schrapt zo erg veel waardevolle voedingsstoffen weg. Borstel de wortels af of spoel ze even om in een vergiet onder de kraan. Dep ze droog. Zijn de wortels ouder, kun je deze wel schrappen en na het koken eventueel het dunne schilletje verwijderen. 
2364659873_fdc4fbfcc8_b
 

WORD JE ORANJE VAN ( TEVEEL) WORTELS CONSUMEREN?

Ik heb jaren geleden tijdens mijn studie ooit een soort “ worteltjes-verslavibng”  gehad. Ik at gerust zo’n 200 tot 250 gram wortels per dag, gewoon lekker knagen tijdens de studie. Ik herinner mij nog goed dat ik schrok van mijn oranje gekleurde handpalmen……Meteen lag ik de link met mijn wortel-verslaving en heb dit direct gestaakt. De volgende dag was de oranje gloed gelukkig weer verdwenen. 
Hoe zit dat nu? 
 
Diverse studies in dermatologische vakbladen beschrijven het fenomeen carotenemie. Het komt relatief vaak voor bij zeer jonge kinderen. Vermoedelijk is potjesvoeding de boosdoener, concluderen de onderzoekers. Daar zit nogal vaak wortelpuree in verwerkt. Japanse onderzoekers beschrijven in 2006 de casus van een 66-jarige vrouw die voor bloeduitstortingen in haar oogwit hoge hoeveelheden caroteensupplementen nam. Zij kwam ‘oranjekleurig’ op het spreekuur van haar arts In het geval van de vrouw kon de arts op tijd bijsturen, maar de onderzoekers in het artikel wijzen er wel op dat het slikken van te veel vitamine A in supplementvorm schadelijke bijwerkingen kan hebben. Zolang de vitamine A uit voeding komt, kun je er eigenlijk niet te veel van binnen krijgen (of je moet per dag vele kilo’s wortelen en kilo’s lever gaan eten), stellen de Japanse dermatologen. Maar met supplementen is een overdosis wel mogelijk.De oranje verkleuring van de huid is dus vooral een kwestie van esthetiek
Eet je erg veel wortels, dan kan je huid mogelijk oranje verkleuren. Dit geldt overigens ook als je wortels in combinaties eet met veel oranje pompoen, of zoete aardappel. Als je mindert, zal de oranje gloed vrijwel direct verdwijnen. De oranje verkleuring van de huid heet carotenemie en komt niet zo heel vaak voor. Althans, er komen in elk geval niet veel mensen met een oranje huid bij de dermatoloog terecht. ‘Het kan namelijk geen kwaad, mensen merken het soms niet eens op.’
IMG_4648 IMG_4647

Wat kun je ermee?

Wortelen zijn ontzettend veelzijdig. We kunnen ze in het geheel gebruiken, en rauw of bereid consumeren. Dat biedt tal van mogelijkheden. Denk aan raspen, in blokjes snijden, of met een kaasschaaf mooie lange plakken schaven. Je kunt ook wortel-spaghetti maken met een spirelli.  We kunnen friet bakken van wortel. En we kunnen wortels pureren, zodat het een fijn en gezond tussendoortje is. Maak bijvoorbeeld eens een zeer eenvoudige maar oh-zo-lekkere spread, door 500 gram rauwe wortels in een blender samen met enkele druppels stevia te pureren. Daaraan kun je ook nog wat peulvruchten toevoegen als kikkererwten of linzen.

SAM_1023-1200x800

 Je kunt de heerlijkste dingen bakken met wortels. Ze geven een deeg / beslag een zeer fijne textuur en smaak. Probeer bijvoorbeeld deze veganistische brownies eens. Deze bestaan in basis uit wortels! KLIK HIER VOOR HET RECEPT
SAM_8111-1200x800
In Amerika en Engeland is de ” carrot cake” zeer populair. En terecht want we kunnen de lekkerste taarten bakken met wortels. Probeer bijvoorbeeld deze gezonde variant eens! KLIK HIER VOOR HET RECEPT
SAM_5591-1200x800
Als er één iets is waar wortels zich perfect laten combineren dan is het wel chocolade! Deze smeuïge cake moet je hebben geproefd! KLIK HIER VOOR HET RECEPT
SAM_8873-1200x800
Een onvervalste, simpele, knettergezonde worteltjes taart kan natuurlijk ook! KLIK HIER VOOR HET RECEPT
IMG_3170-1024x575
We vinden tegenwoordig gewoon in de supermarkt vele kleuren wortels. Voorheen konden we deze voornamelijk kopen in de biowinkel. Meestal zijn ze verpakt als een wortel-mix. Daarin vind je oranje, paarse, witte en gele wortels. Met zo’n mix kun je bijvoorbeeld erg leuke frieten bakken in de oven. KLIK HIER VOOR HET RECEPT
SAM_0331-1200x800
Ik ben altijd op zoek naar bijzondere en traditionele recepten. Deze probeer ik dan in een meukvrij jasje te steken. Onlangs kwam ik op een Noorse site de ” Gulrot kake” tegen. Dit is in Noorwegen schijnbaar ontzettend populair want ik kreeg erg veel hits op mijn google search. Het is een wortelcake met cacao, en op de cake wordt een laagje kaasspread gesmeerd. Dit geeft de cake een bijzondere smaak. Ik bedacht een 100% meukvrije variant. Ik heb in plaats van melkzuivel geitenzuivel gekozen. Deze geitenkaas spread kun je vinden in de biowinkel. In de supermarkt zijn ze ook verkrijgbaar( o.a bij Lidl) maar deze zijn industriëel bewerkt waar ik persoonlijk geen fan van ben. Ik kies liever voor biologisch/dynamische geitenzuivel. Daarmee doe ik ook nog eens een goede daad omdat deze zuivel erg vaak wordt gemaakt op speciale zorgboerderijen waar verstandelijk gehandicapten deze nog op traditionele wijze produceren. Prachtig, hoe mooie dingen samen kunnen komen en dat ondersteun ik met heel mijn hart en ziel. KLIK HIER VOOR HET RECEPT
SAM_7215-1200x800
Geloof het of niet, maar van wortels kunnen we zelfs heerlijke pizza maken! KLIK HIER VOOR HET RECEPT
gy-wortelgembersoep-1
Uiteraard zijn wortels ook zeer geschikt om soep van te maken. Laat het loof bijvoorbeeld gewoon zitten als je de wortels voor de soep stooft., Lekker met verse gemberwortel! KLIK HIER VOOR HET RECEPT
Zoals je ziet valt er meer dan genoeg te maken. Maar uiteraard zijn ze ook gewoon lekker om uit het vuistje te knabbelen.
IMG_4635

Kies biologisch

Helaas zit er een nadeel aan wortels. Ze vallen namelijk onder de ” dirty 13″ wat staat voor 13 meest bespoten groentesoorten. Wortels worden flink bespoten omdat ze kwetsbaar zijn voor schimmels. Ook vinden insecten wortels een erg lekker hapje. Het is het beste, om wortels biologisch in te kopen. En het goede nieuws is dat deze helemaal niet zoveel duurder zijn dan niet-biologisch. Daarnaast vinden we tegenwoordig gewoon in supermarkten biologische wortels.

Als je groente en fruit koopt is het belangrijk om te weten of de producten in Nederland verbouwd zijn of in het buitenland. In Nederland gelden strengere eisen dan in het buitenland.  Zelfs binnen de EU geldt dat producten uit het buitenland meer gif bevat dan uit Nederland. Dit wil echter niet zeggen dat ze niet zijn bespoten, ook in Nederland wordt er flink met bestrijdingsmiddelen gewerkt. Maar omdat de eisen strenger zijn, en er meer controle is, zal de toegestane hoeveelheden nooit snel worden overschreden. In geval van buitenland afkomstige wortels is de controle veel minder goed en in het buitenland gelden vaak andere regels waardoor er minder zorgvuldig wordt omgesprongen.In de wet staat duidelijk welke bestrijdingsmiddelen in welke hoeveelheden gebruikt mogen worden. Er zijn veel stoffen toegelaten, maar deze zijn niet terug te vinden op het etiket. Door de strenge regelgeving en de controles door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) kan ervan uit worden gegaan dat dit binnen de gestelde normen ligt.

Veel mensen kopen voorgesneden, geraspte of gekookte worteltjes. Zij zijn van mening, dat hiermee ook de pesticiden zijn verdwenen, maar dat is een fabel. Er is geen verschil tussen voorgewassen producten of losse groente en fruit. Veel bestrijdingsmiddelen trekken verder het product in dan alleen de schil, dus je kan het niet afwassen. Je wast ze eigenlijk alleen voor je eigen geruststelling om eventuele insecten of zand eruit te halen. Al zal je een worm opeten, er gebeurt dan natuurlijk nog niks ( tenzij je veganist bent 😉 ) Wel is het altijd heel erg raadzaam en verstandig om al je groente en fruit te wassen zodat er eventueel aanwezige bacteriën verdwijnen.

 

Een reactie op “….Of je wortels lust!!!! Alles over wortels en hoe gezond ze zijn`!

  1. Als de wortels (of andere groenten) biologisch zijn, kun je ze beter niet zo goed wassen. Dan krijg je de bacterien uit de grond mee. En die zijn goed voor de darmflora. Veel darmproblemen ( en daarmee welvaartsziekten) komen voort uit onze over-hygiene en daardoor tekort aan goede bacterien.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *